Kısa cevap: Konut dokunulmazlığının ihlali, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m.116’da düzenlenen ve bir kimsenin konutuna, eklentilerine ya da işyerine rızasına aykırı girilmesi veya rızayla girildikten sonra çıkılmaması ile oluşan suçtur. Kiracının oturduğu evde rıza hakkı kiracıya aittir; ev sahibi tapu maliki olsa bile kiracının izni olmadan, anahtarla ya da çilingirle eve giremez. Suçun temel hâli şikâyete bağlıdır, şikâyet süresi 6 aydır ve suç uzlaştırma kapsamındadır.
Önemli noktalar:
- Rıza, konutta fiilen oturan kişiden aranır; kiralanan evde bu kişi kiracıdır, malik değildir.
- Ortak kullanılan konutta tek kişinin rızası yeter, ancak rızanın meşru bir amaca yönelik olması gerekir (TCK 116/3).
- Kira borcu ödenmese bile ev sahibinin yolu tahliye davası ve icra takibidir; kilit değiştirmek suç oluşturabilir.
- Kiracının tamamen boşalttığı ve kimsenin oturmadığı eve girmek, Yargıtay kararlarına göre bu suçu oluşturmaz.
- Şikâyet, fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren 6 ay içinde yapılır (TCK 73).
Konut dokunulmazlığı isnatları çoğu zaman birbirini tanıyan kişiler arasında doğar: kiracısını “çıkarmak” isteyen ev sahibi, ayrılık sürecindeki eşler, ortak kullanılan bir dükkân. Bu yazı suçun ceza aralıklarını değil, uygulamada en çok tartışılan iki konuyu ele alır: rızanın kimden ve nasıl alınacağı ile ev sahibi-kiracı uyuşmazlıklarında hangi davranışın suç sayılacağı. Ceza miktarı ve nitelikli hâller için Kahta konut dokunulmazlığını ihlal suçu sayfamıza bakabilirsiniz.
Şikâyet süresi 6 ay ile sınırlıdır; kilit değiştirmeden ya da şikâyet dilekçesi vermeden önce adımlarınızı birlikte planlayalım.
Konut Dokunulmazlığının İhlali Nedir ve Neyi Korur?
Konut dokunulmazlığının ihlali, kişinin yaşadığı alanın huzurunu ve güvenliğini koruyan bir suçtur; korunan değer mülkiyet değil, o yerde yaşayan kişinin özel hayatı ve iç huzurudur. Bu nedenle suçun mağduru tapu sahibi değil, konutu fiilen kullanan kişidir. TCK m.116 kişiler arası ilişkileri, mülkiyetten bağımsız olarak, kullanım üzerinden değerlendirir.
Kanunun birinci fıkrası suçu şöyle tanımlar: “Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikayeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” (TCK m.116/1). Suç iki ayrı hareketle işlenebilir: rızaya aykırı girmek ve rızayla girildikten sonra çıkmamak.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 11.02.2015 tarihli, 2013/32306 E., 2015/16290 K. sayılı kararına göre konuta girmek, failin bütün vücuduyla içeri girmesidir; eklenti içinde olmamak kaydıyla pencereden bakmak, kapıyı dinlemek, camı tıklatmak ya da zili çalmak bu suçu oluşturmaz.
Konut Dokunulmazlığında Rıza Kimden Alınır?
Konut dokunulmazlığında rıza, konutu fiilen kullanan ve orada yaşayan kişiden alınır. Rıza açık olabileceği gibi davranışlardan anlaşılan örtülü bir rıza da olabilir: kapıyı açıp misafiri içeri buyur etmek örtülü rızadır. Sonradan verilen onay, girişi geriye dönük olarak hukuka uygun hâle getirmez.
Birden fazla kişi aynı evde yaşıyorsa kimin rızası yeterlidir?
Kanun bu durumu açıkça düzenlemiştir: “Evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda, bu kişilerden birinin rızası varsa, yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Ancak bunun için rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir.” (TCK m.116/3).
Kuralın sınırı “meşru amaç” şartıdır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 23.09.2021 tarihli, 2021/11689 E., 2021/14925 K. sayılı kararında, evi terk etmiş eşin rızasıyla ev sahibinin çilingirle eve girip eşyaları dışarı çıkardığı ve kilidi değiştirdiği olayda, bu rızanın evde kalan eşi zor durumda bırakacağı için meşru bir amaca yönelik olmadığı kabul edilmiş ve ev sahibi hakkındaki beraat kararı bozulmuştur.
Rıza Geri Alınırsa ve Kişi Çıkmazsa Suç Oluşur mu?
Rıza her zaman geri alınabilir ve geri alındığı anda içerideki kişinin kalma hakkı sona erer. Konut dokunulmazlığının ihlalinin “çıkmama” şekli tam olarak bunu karşılar: rızayla girilen konuttan, sahibinin söz, hareket ve tavırlarıyla çıkmaya davet edilmesine rağmen çıkılmaması suçtur. Çıkma talebinin açık ve anlaşılır olması gerekir.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin yukarıda anılan 2015 tarihli kararında, kiracılarıyla tartışan ev sahibinin eve girdikten sonra kiracının uyarılarına rağmen çıkmadığı ve kanepeleri dışarı attığı olayda mahkûmiyet onanmıştır. Çıkma uyarısının yapılıp yapılmadığı tanık ve tutanaklarla araştırılır.
Ev Sahibi Kiracının Evine Girebilir mi?
Ev sahibi, kiraya verdiği evde kiracı oturduğu sürece kiracının rızası olmadan eve giremez; kira sözleşmesiyle konutun kullanım hakkı kiracıya geçmiştir ve TCK m.116 bakımından mağdur kiracıdır. Tapu kaydı, yedek anahtar bulunması ya da sözleşmedeki “ev sahibi dilediği zaman kontrol eder” türü bir hüküm, kiracının o anki rızasının yerini tutmaz.
Ev sahibinin meşru ihtiyacı için kanun ayrı bir yol öngörür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.319’a göre kiracı, bakım, satış ya da sonraki kiralama için zorunlu olduğu ölçüde kiraya verenin kiralananı gezip görmesine izin vermekle yükümlüdür; kiraya veren de bunu “uygun bir süre önce kiracıya bildirmek” zorundadır. Kiracı bu izni haksız olarak vermezse çözüm zorla girmek değil, hukuk mahkemesine başvurmak ve sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını işletmektir. Ev sahibinin diğer hakları için ev sahibinin kira uyuşmazlığındaki hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Kiracı Çıkmıyorsa Ev Sahibi Kilidi Değiştirebilir mi?
Kira borcunu ödemeyen ya da süresi dolduğu hâlde çıkmayan kiracıya karşı ev sahibinin kilit değiştirmesi, eşyaları dışarı çıkarması veya çilingirle eve girmesi konut dokunulmazlığının ihlali suçunu oluşturur. Kiracının borçlu ya da haksız olması, ev sahibine kendi hakkını zor kullanarak alma yetkisi vermez; tahliye yalnız mahkeme kararı ya da icra yoluyla yapılır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 01.11.2023 tarihli, 2021/16898 E., 2023/8316 K. sayılı kararı bu konuda açıktır. Kararda ev sahibinin kiracıya noter ihtarı gönderdiği ve icra takibi başlattığı, ancak “yasal yollardan taşınmazın tahliyesini gerçekleştirmesi gerekirken bunu yapmayıp” eve girerek kilidi değiştirdiği olayda eylemin konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturduğu kabul edilmiş; ayrıca “hakkı olmayan yere tecavüz” suçundan hüküm kurulamayacağı belirtilmiştir. Kısacası ihtar ve icra takibi başlatmış olmak, tahliye kararı alınmadan eve girmeyi meşru kılmaz.
Hukuka uygun yol, kira alacağı için icra takibi ya da kiracı tahliye davası açmak, tahliye kararı veya tahliye emri kesinleştikten sonra icra müdürlüğü aracılığıyla tahliyeyi gerçekleştirmektir. Bu yol ev sahibini ceza soruşturmasından ve tazminat talebinden korur.
Kiracı Evi Boşalttıktan Sonra Eve Girmek Suç mudur?
Kiracının evi tamamen boşalttığı, eşyalarını götürdüğü ve evde artık kimsenin yaşamadığı durumda o yer “konut” niteliğini kaybeder; bu nedenle ev sahibinin boş eve girmesi konut dokunulmazlığının ihlalini oluşturmaz. Suçun konusu, fiilen yaşam alanı olarak kullanılan yerdir; kullanılmayan boş bir daire bu korumanın dışında kalır.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 19.02.2014 tarihli, 2013/14262 E., 2014/3077 K. sayılı kararında, boş durumdaki bir dairenin kilidini kırıp içine eşya koyan kişi hakkında, dairenin tahliye edilmiş ve kimse tarafından konut olarak kullanılmıyor olması nedeniyle bir konuta girdiğinden bahsedilemeyeceği belirtilmiştir. Kilidi kırmak ayrıca mala zarar verme gibi başka suçları oluşturabilir.
Kritik ayrım, evin gerçekten boşaltılıp boşaltılmadığıdır. Kiracının eşyalarının bir kısmı içerideyse, kiracı kısa süreli olarak şehir dışındaysa ya da anahtar teslim edilmemişse ev hâlâ kiracının konutu sayılabilir. Anahtar teslimi, tutanak ve tanık bu tartışmada belirleyici delildir.
İşyeri, Bahçe ve Eklentiler de Korunur mu?
Konut dokunulmazlığının ihlali yalnız evin içini değil, konutun eklentilerini ve belirli işyerlerini de kapsar. Eklenti; balkon, avlu, etrafı çevrili bahçe, merdiven sahanlığı, kömürlük, samanlık ve ahır gibi konuta bağlı ya da çok yakın olan ve girilmesi oturanların huzurunu bozabilecek yerlerdir.
İşyerleri için TCK m.116/2 ayrı bir kural koyar: açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler, yani müşteriye açık mağaza, kafe ve bekleme salonu gibi alanlar korumanın dışındadır. Buna karşılık mesai dışında kapalı dükkân, büronun personele ayrılmış kısmı ya da depo korunur. Kiralık işyerinde rıza hakkı kiracıya aittir.
Konut Dokunulmazlığının İhlali Şikâyete Tabi mi?
Konut dokunulmazlığının ihlalinin temel hâli (TCK 116/1) ve işyeri hâli (TCK 116/2) şikâyete bağlıdır; şikâyet olmadan soruşturma yapılmaz ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürür. Fiilin cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlendiği TCK 116/4 hâlinde ise şikâyet aranmaz; savcılık soruşturmayı kendiliğinden yürütür.
Şikâyet süresi TCK m.73’e göre 6 aydır ve şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar. Süre dava zamanaşımını geçemez. Birden fazla şikâyet hakkı sahibinden birinin süreyi kaçırması, diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK 73/3).
Konut Dokunulmazlığının İhlali Uzlaşmaya Tabi mi?
Konut dokunulmazlığının ihlali, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.253/1-b-4 uyarınca şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır; bu nedenle gece vakti ya da cebirle işlenen ve resen soruşturulan hâller de uzlaştırma bürosuna gönderilir.
Uzlaştırmacı teklifi yaptığında taraflar 7 gün içinde kararlarını bildirmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK 253/4). Birden fazla mağdur varsa, örneğin kiracı ve eşi, uzlaşma için hepsinin kabul etmesi gerekir (CMK 253/7). Uzlaşma edimi olarak evin belirli bir tarihte boşaltılması, eşyaların iadesi ya da zararın ödenmesi kararlaştırılabilir; edim yerine getirilince dosya kapanır.
Ceza aralıkları (temel hâlde 6 aydan 2 yıla kadar hapis) ve nitelikli hâller Kahta konut dokunulmazlığını ihlal suçu sayfamızda ayrıca anlatılmıştır.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
- “Ev benim, girerim” düşüncesi: Tapu maliki olmak, kiracının oturduğu eve giriş yetkisi vermez.
- İhtar çekmeyi tahliye sanmak: Noter ihtarı ve icra takibi tahliye kararı değildir; kesinleşmiş karar ya da tahliye emri olmadan kilit değiştirmek suç riski taşır.
- Evin boşaldığını varsaymak: Kiracının bir süredir görünmemesi, evin terk edildiği anlamına gelmez. Anahtar teslimi ve tutanak olmadan yapılan girişler sonradan tartışma yaratır.
- Ortak kullanıcının iznine güvenmek: Ayrılan eşin ya da ev arkadaşının izni, evde kalan kişiyi dışarıda bırakmaya yönelikse geçerli sayılmayabilir.
- Şikâyet süresini kaçırmak: 6 aylık süre olayın öğrenildiği günden işler; hukuk davasını beklemek süreyi durdurmaz.
- Delil toplamamak: Kilit değişikliği, dışarı çıkarılan eşyalar ve tanıklar olay günü fotoğraf, video ve kolluk tutanağıyla kayda geçirilmezse ispat zorlaşır.
Yargıtay Kararları Ne Diyor?
Konut dokunulmazlığının ihlali ile ev sahibi-kiracı ilişkisini birlikte ele alan ve tam metni incelenen dört Yargıtay kararı, rızanın kimde olduğu ve konut niteliğinin ne zaman sona erdiği sorularına somut cevap verir. Kararlar, mülkiyetin değil fiilî kullanımın belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır.
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 01.11.2023 tarihli, 2021/16898 E., 2023/8316 K. sayılı kararı: İhtar ve icra takibi yapmış olsa da yasal tahliyeyi beklemeden kilidi değiştiren ev sahibi suç işlemiştir.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 23.09.2021 tarihli, 2021/11689 E., 2021/14925 K. sayılı kararı: Evi terk eden eşin, kalan eşi zor durumda bırakan rızası meşru amaca yönelik değildir.
- Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 19.02.2014 tarihli, 2013/14262 E., 2014/3077 K. sayılı kararı: Tahliye edilmiş ve konut olarak kullanılmayan boş daireye girilmesinde konut dokunulmazlığının unsurları oluşmaz.
- Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 11.02.2015 tarihli, 2013/32306 E., 2015/16290 K. sayılı kararı: Kiracının uyarısına rağmen evden çıkmayan ev sahibi suç işlemiştir; zil çalmak ya da pencereden bakmak girme sayılmaz.
Kanunun güncel metni için: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu tam metni (Mevzuat Bilgi Sistemi).
Kira sözleşmesi, ihtarname, icra evrakı ve olay günü kayıtlarıyla somut durumunuzu inceleyip izlenebilecek hukuki yolları açıklayalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Ev sahibi kiracının evine izinsiz girerse ne olur?
Kiracının rızası olmadan eve giren ev sahibi hakkında, kiracının şikâyeti üzerine TCK 116 kapsamında konut dokunulmazlığının ihlali soruşturması başlatılır. Tapu sahibi olmak bu sonucu değiştirmez; kiralanan evde rıza hakkı kiracıya aittir.
Kirasını ödemeyen kiracının kilidi değiştirilebilir mi?
Hayır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 01.11.2023 tarihli kararına göre ihtar ve icra takibi yapılmış olsa bile yasal tahliye beklenmeden kilit değiştirilmesi konut dokunulmazlığının ihlalidir. Doğru yol tahliye davası ya da icra yoluyla tahliyedir.
Ev sahibi evi göstermek için kiracıdan izin istemek zorunda mı?
Evet. TBK 319’a göre kiracı, bakım, satış ya da yeniden kiralama için zorunlu ölçüde evin gezilmesine izin vermekle yükümlüdür; ancak ev sahibi bunu uygun bir süre önce bildirmeli ve kiracının yararlarını gözetmelidir. İzin verilmezse zorla girilemez.
Kiracı evi boşalttıktan sonra ev sahibinin girmesi suç mu?
Kiracı evi tamamen boşaltmış ve evde kimse oturmuyorsa ev konut niteliğini kaybettiği için suç oluşmaz. Eşyaların bir kısmı içerideyse ya da anahtar teslim edilmemişse ev hâlâ kiracının konutu sayılabilir.
Konut dokunulmazlığının ihlalinde şikâyet süresi ne kadardır?
Şikâyet süresi TCK 73’e göre 6 aydır ve fiil ile failin öğrenildiği günden başlar. Cebir, tehdit ya da gece vakti işlenen hâllerde şikâyet aranmaz ve savcılık kendiliğinden soruşturma yapar.
Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaşmaya tabi midir?
Evet. CMK 253/1-b-4 uyarınca suçun tüm hâlleri uzlaştırma kapsamındadır. Teklife 7 gün içinde cevap verilmezse reddedilmiş sayılır; birden fazla mağdur varsa hepsinin kabul etmesi gerekir.
Ortak kullanılan evde bir kişinin izni yeterli mi?
TCK 116/3’e göre ortak kullanılan konutta kullanıcılardan birinin rızası yeterlidir; ancak rızanın meşru bir amaca yönelik olması gerekir. Evde kalan kişiyi dışarıda bırakmak için verilen izin bu korumayı sağlamaz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak Adıyaman ve Kahta’da ceza ve kira hukuku alanlarında çalışmaktadır. Konut dokunulmazlığı isnatlarında kira sözleşmesi, tahliye süreci ve ceza soruşturması birbirine bağlı ilerlediği için dosyalar her iki hukuk alanının kuralları birlikte gözetilerek değerlendirilir. Bu yazıdaki açıklamalar TCK 116, TCK 73, CMK 253 ve TBK 319’un güncel metni ile tam metni incelenen Yargıtay kararlarına dayanmaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
