Kısa cevap: Ayıplı mal karşısında tüketici dört seçimlik haktan dilediğini kullanabilir: sözleşmeden dönme (bedel iadesi), bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim (6502 s.K. m.11). Sorumluluk süresi teslimden itibaren iki yıl; konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpta ispat yükü satıcıdadır. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımından yararlanılamaz.
Tüketicinin en çok hak kaybettiği nokta, seçimlik hakkın yanlış kullanılması değil, ilk altı ayın kaçırılmasıdır. Bu sürede ispat yükü satıcıda olduğundan, aynı ayıp için yapılacak başvurunun altıncı aydan önce ve yazılı olarak yapılması, dosyanın seyrini kökten değiştirir.
Ürününüzde ayıp ortaya çıktıysa başvurunuzu geciktirmeden yapmak için iletişime geçebilirsiniz.
Ayıp Nedir? Hangi Hâller Ayıp Sayılır?
Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış olan örnek veya modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ayıp yalnızca teknik bir bozukluk değildir; ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarda yer alan özelliklerinden birini taşımayan mal da ayıplı sayılır.
Bu son nokta uygulamada güçlü bir dayanaktır: satıcının reklamda veya ürün sayfasında belirttiği bir özellik üründe bulunmuyorsa, ürün teknik olarak kusursuz çalışsa dahi ayıplıdır. Ayıplar açık (ilk bakışta görülebilen) ve gizli (kullanım sırasında ortaya çıkan) olarak ayrılır. Gizli ayıplar, zamanla ortaya çıkan ve teslim anında fark edilemeyen kusurlardır; bu tür ayıplarda sürenin teslim tarihinden işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.
Tüketicinin Seçimlik Hakları ve Süreler
Başvuru Süreci
AYIPLI MALDA BAŞVURU SÜRECİ
İspat Yükü: Altı Aylık Eşik
Ayıplı mal uyuşmazlıklarında sonucu en çok etkileyen kural, ispat yükünün dağılımıdır. 6502 sayılı Kanun m.10 uyarınca teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu karine tüketici lehinedir: satıcı, malın ayıplı olmadığını ispat etmek zorundadır.
Altı ayın geçmesinden sonra ortaya çıkan ayıplarda ise yük yer değiştirir; ayıbın teslim anında mevcut olduğunu tüketici ispatlamak durumunda kalır. Bu ispat genellikle bilirkişi incelemesiyle yapılır ve üretim hatası ile kullanım hatası ayrımı üzerinden yürür. Dolayısıyla ayıp fark edildiğinde beklemek, yalnızca zaman kaybı değil, ispat pozisyonunun zayıflaması anlamına gelir.
Uygulamada bir diğer önemli ayrıntı, başvurunun yazılı yapılmasıdır. Sözlü olarak servise götürülen ve kayda geçirilmeyen şikâyetler, sonradan başvuru tarihinin ispatını güçleştirir. Servis giriş formu, e-posta veya kargo kaydı gibi tarih taşıyan belgelerin saklanması gerekir.
Delillerin doğru derlenmesi ve seçimlik hakkın belirlenmesi için destek alabilirsiniz.
Ücretsiz Onarım, Değişim ve Müteselsil Sorumluluk
Tüketici ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından birini seçmişse, satıcı bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Bu iki talep bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur; tüketici bunlardan herhangi birine başvurabilir. Satıcının işyerini kapatması veya ulaşılamaması hâlinde bu kural belirleyici bir çözüm sağlar.
Onarımda azami tamir süresi önemlidir. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliğine ekli listede yer alan mallar için bu süre kural olarak yirmi iş günü; binek otomobil, kamyonet, motosiklet ve karavan gibi taşıtlar için kırk beş iş günüdür. Süre, malın servise teslim edildiği tarihten başlar. Süre aşılırsa ya da onarımın imkânsız olduğu anlaşılırsa tüketici, diğer seçimlik haklarına (bedel iadesi, değişim, indirim) başvurabilir. Aynı arızanın belirli sıklıkta tekrarlanması da malın ayıplı sayılmasına ve değişim ya da bedel iadesi talebine dayanak oluşturabilir.
Ayıplı hizmet bakımından ise tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, ayıp oranında bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarından birini seçebilir ve koşulları varsa tazminat isteyebilir. Ücretsiz onarım veya hizmetin yeniden görülmesi, talebin sağlayıcıya yöneltilmesinden itibaren otuz iş gününü geçemez. Ayıplı hizmetten doğan sorumluluk da kural olarak iki yıllık zamanaşımına tabidir.
Sonuç ve Değerlendirme
Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıklarında üç nokta belirleyicidir: ayıbın fark edilmesinin ardından gecikmeden yazılı başvuru yapılması, teslim tarihine göre hangi ispat rejiminin uygulanacağının bilinmesi ve seçimlik haklardan somut duruma en uygun olanın tercih edilmesidir. Onarımın uzadığı ya da aynı arızanın tekrarladığı dosyalarda, onarım talebinde ısrar etmek yerine bedel iadesi veya değişime geçmek çoğu zaman daha isabetli olur. Uyuşmazlığın değeri güncel parasal sınırın altındaysa başvurunun tüketici hakem heyetine yapılması gerekir.
Tüketici Hukukuyla İlgili Diğer Yazılarımız
Başvuru mercii ve parasal sınır için Kahta tüketici hakem heyeti avukatı yazımızı, konut teslimi ve inşaat kaynaklı uyuşmazlıklar için Kahta kat karşılığı inşaat sözleşmesi avukatı yazımızı, taşınmaz uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için Kahta gayrimenkul avukatı yazımızı, alacağın tahsili için Kahta icra avukatı yazımızı inceleyebilirsiniz. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un güncel tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayıplı malda tüketicinin hakları nelerdir?
6502 sayılı Kanun m.11 uyarınca tüketici; sözleşmeden dönme, satış bedelinden indirim isteme, ücretsiz onarım ya da malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi haklarından dilediğini seçebilir. Ayrıca koşulları varsa genel hükümlere göre tazminat da isteyebilir.
Ayıplı maldan sorumluluk süresi ne kadardır?
Kural olarak malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda bu süre beş yıldır. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz.
Ayıp sonradan ortaya çıkarsa süre işlemeye devam eder mi?
Evet. Kanun, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile sorumluluğun teslim tarihinden itibaren işleyen süreye tabi olduğunu öngörmüştür. Ancak ayıp satıcı tarafından ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz.
İspat yükü kimdedir?
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu hâlde malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ayıbın teslim anında var olduğunu tüketici ispatlamalıdır.
Ücretsiz onarım ne kadar sürede tamamlanmalıdır?
Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliğine ekli listede yer alan mallar için azami tamir süresi kural olarak yirmi iş günü, binek otomobil, kamyonet, motosiklet ve karavan gibi taşıtlar için kırk beş iş günüdür. Bu süre aşılırsa tüketici diğer seçimlik haklarına başvurabilir.
Ayıplı hizmette hangi haklar vardır?
Tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, ayıp oranında bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarından birini seçebilir ve koşulları varsa tazminat isteyebilir. Ücretsiz onarım veya hizmetin yeniden görülmesi, talebin sağlayıcıya yöneltilmesinden itibaren otuz iş gününü geçemez.
Satıcı dışında kime başvurulabilir?
Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim talepleri bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı tüketiciye karşı müteselsilen sorumludur. Bu nedenle tüketici, satıcıya ulaşamadığı hâllerde üretici veya ithalatçıya da başvurabilir.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak Adıyaman ve Kahta merkezli çalışmalarında tüketici hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Ayıplı mal dosyalarında teslim tarihine göre ispat rejiminin belirlenmesi, servis ve başvuru kayıtlarının derlenmesi ile seçimlik hakkın seçimi gibi sürecin seyrini etkileyen aşamalara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
