Kısa cevap: Adli yardım, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayan kişilerin avukatlık hizmetinden yararlandırılmasıdır. Hizmet, baro merkezlerinde baro yönetim kurulunca oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür ve talep doğrudan baroya yapılır. Adli yardım kapsamında görevlendirilen avukat, başvurandan ücret talep etmez.
Karıştırılmaması gereken iki ayrım var. Adli yardım, barodan avukat sağlanmasıdır ve başvuruya bağlıdır. CMK zorunlu müdafiliği, ceza dosyalarında kanunun öngördüğü hâllerde talep aranmaksızın müdafi görevlendirilmesidir. Bir de Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki adli yardım vardır; o, mahkemeden istenen yargılama giderlerinden muafiyettir.
Durumunuzun hangi kapsama girdiğini birlikte değerlendirebiliriz.
Adli Yardımın Amacı ve Dayanağı
Adli yardımın dayanağı Avukatlık Kanunu’nun 176 ve devamı maddeleridir. Kanun amacı açıkça belirtmiştir: bireylerin hak arama özgürlüğünün önündeki engelleri aşmak ve bu özgürlüğün kullanımında eşitliği sağlamak üzere, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanların avukatlık hizmetlerinden yararlandırılması.
Hizmetin yürütülme biçimi de kanunla düzenlenmiştir: adli yardım, baro merkezlerinde baro yönetim kurulunca avukatlar arasından oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür. Kanun ayrıca adli yardım talebiyle doğrudan barolara başvurulmasını mümkün kılmıştır.
Bu düzenlemeler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki adli yardım hükümlerini tamamlayıcı niteliktedir. İki düzenleme birbirinin alternatifi değil, birbirini bütünleyen iki ayrı imkândır.
Üç Kavramın Ayrımı
Başvuru Süreci
ADLİ YARDIM BAŞVURU SÜRECİ
Hangi Belgeler İstenir?
Başvurunun özü, ödeme gücünün bulunmadığının ortaya konulmasıdır. Bu nedenle kimlik bilgilerinin yanında ekonomik durumu gösteren belgeler istenir. Uygulamada sıkça talep edilen belgeler arasında gelir durumunu gösteren kayıtlar, sosyal yardım alınıp alınmadığına ilişkin bilgi, taşınmaz ve araç kayıtları ile muhtarlıktan alınan belgeler sayılabilir.
Burada önemli bir uyarı gerekir: istenen belgeler barolar arasında farklılık gösterebilir. Bu nedenle başvurudan önce ilgili baronun adli yardım bürosundan güncel belge listesinin öğrenilmesi, başvurunun eksik belge nedeniyle gecikmesini önler. Ayrıca uyuşmazlığa ilişkin belgelerin (tebligat, dava dilekçesi, sözleşme gibi) de getirilmesi, büronun değerlendirmesini kolaylaştırır.
Başvuru öncesi hangi belgelerin gerektiğini birlikte netleştirebiliriz.
Ceza Dosyalarında Durum
Ceza soruşturma ve kovuşturmalarında öncelikle bakılması gereken şey, dosyanın zorunlu müdafilik kapsamına girip girmediğidir. CMK m.150 uyarınca şüpheli veya sanığın çocuk, kendini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz olması hâlinde; ayrıca alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Bu hâllerde başvuru yapmanıza gerek yoktur; görevlendirme talep aranmaksızın yapılır ve ücretsizdir.
Dosya zorunlu müdafilik kapsamında değilse ve ödeme gücünüz bulunmuyorsa, barodan müdafi görevlendirilmesi talep edilebilir. Dolayısıyla ceza dosyalarında “avukat tutamıyorum” durumu, çoğu zaman çözümsüz değildir; önce hangi kapsama girdiğinizin belirlenmesi gerekir.
Sonuç ve Değerlendirme
Adli yardım, ödeme gücü bulunmayan kişiler için gerçek ve işleyen bir imkândır; görevlendirilen avukat ücret talep etmez. Belirleyici olan üç şey vardır: doğru kapıya başvurulması (ceza dosyasında zorunlu müdafilik, hukuk uyuşmazlığında baro adli yardımı ve mahkemeden HMK muafiyeti), ödeme gücünün bulunmadığının belgeyle ortaya konulması ve başvurulacak baronun güncel belge listesinin önceden öğrenilmesidir. Ekonomik durum nedeniyle hukuki destek alınamayacağı varsayımıyla harekete geçmemek, en sık yapılan hatadır.
İlgili Diğer Yazılarımız
Ücretin nasıl belirlendiği için Ceza avukatı ücreti nasıl belirlenir? yazımızı, ifade aşamasında müdafi rejimi için Karakolda ifade verirken avukat bulundurmak şart mı? yazımızı, ceza yargılamasının genel çerçevesi için Kahta ceza avukatı yazımızı inceleyebilirsiniz. Avukatlık Kanunu’nun güncel tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Adli yardım nedir?
Avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayan kişilerin avukatlık hizmetinden yararlandırılmasıdır. Amacı, hak arama özgürlüğünün önündeki ekonomik engelleri aşmak ve bu özgürlüğün kullanımında eşitliği sağlamaktır.
Nereye başvurulur?
Adli yardım hizmeti baro merkezlerinde, baro yönetim kurulunca avukatlar arasından oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür. Avukatlık Kanunu uyarınca adli yardım talebiyle doğrudan barolara başvurulması mümkündür.
Adli yardım ücretli midir?
Adli yardım kapsamında görevlendirilen avukat, hizmeti karşılığında başvurandan ücret talep etmez. Bu yönüyle adli yardım, ödeme gücü bulunmayanlar için gerçek bir erişim imkânıdır.
Hangi belgeler istenir?
Başvuruda kimlik bilgileri ile ödeme gücünün bulunmadığını gösteren belgeler istenir. Uygulamada gelir durumunu, sosyal yardım alıp almadığını ve malvarlığı durumunu gösteren belgeler talep edilebilir; gerekli belgeler barolar arasında farklılık gösterebileceğinden başvurulacak baronun listesine bakılması yerinde olur.
Adli yardım ile CMK müdafiliği aynı şey midir?
Hayır. CMK kapsamındaki zorunlu müdafilik, ceza soruşturma ve kovuşturmasında kanunun öngördüğü hâllerde talep aranmaksızın müdafi görevlendirilmesidir. Adli yardım ise ödeme gücü bulunmayan kişinin başvurusu üzerine avukat sağlanmasıdır ve başvuruya bağlıdır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki adli yardımdan farkı nedir?
İkisi birbirini tamamlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki adli yardım, yargılama giderlerinden geçici olarak muafiyet sağlanmasına ilişkindir ve mahkemeden talep edilir. Avukatlık Kanunu’ndaki adli yardım ise avukat sağlanmasına ilişkindir ve barodan talep edilir.
Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararına karşı baronun kendi iç itiraz yolları değerlendirilebilir; ayrıca ödeme gücünün bulunmadığına ilişkin belgeler tamamlanarak yeniden başvuru yapılabilir. Yargılama giderleri bakımından mahkemeden ayrıca adli yardım talebinde bulunulması da mümkündür.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Ödeme gücü bulunmayan başvurularda dosyanın zorunlu müdafilik kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi ve doğru başvuru kanalının gösterilmesi gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
