Kısa cevap: Evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında mahkeme kararıyla soybağı kuran bir aile hukuku kurumudur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.305-320’ye göre bir küçüğün evlat edinilmesi için çocuğa en az bir yıl bakılmış ve eğitilmiş olması, aradaki yaş farkının en az 18 yıl olması, eşlerin en az beş yıldır evli veya otuz yaşını doldurmuş bulunması ve kural olarak ana-baba rızası gerekir. Kahta’da evlat edinme talebi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesine sunulur.
Önemli noktalar
- Evlat edinme ancak mahkeme kararıyla kurulur; noter sözleşmesi evlatlık doğurmaz.
- Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayan iki kişi birlikte evlat edinemez.
- Ana-baba rızası doğumdan altı hafta geçmeden verilemez ve tutanağa geçirildikten sonra altı hafta içinde geri alınabilir.
- Ergin bir kişinin evlat edinilmesi yalnız TMK m.313’teki üç hâlde ve beş yıllık bakım ya da birlikte yaşama süresiyle mümkündür.
- Evlatlık, evlat edinenin birinci derece mirasçısıdır; biyolojik ailesindeki mirasçılığı da sürer.
Diğer aile davalarının genel çerçevesi için Kahta aile hukuku avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bir yıllık bakım süresinin hesabı, ana-baba rızasının biçimi ve dilekçede gösterilecek taraflar baştan doğru kurulmazsa dosya uzar. Belgelerinizi birlikte gözden geçirelim.
Evlat Edinme Nedir ve Hangi Kanunda Düzenlenir?
Evlat edinme, kan bağı bulunmayan iki kişi arasında mahkeme kararıyla hukuki bir ana-baba-çocuk ilişkisi, yani yapay soybağı kuran ve TMK m.305-320’de düzenlenen kurumdur. TMK m.315/1 uyarınca “Mahkeme kararıyla birlikte evlâtlık ilişkisi kurulmuş olur.”
Kanun, küçüklerin evlat edinilmesini (m.305-312) ve erginlerin evlat edinilmesini (m.313) ayrı kurallara bağlar. Erginler için şartlar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun ifadesiyle istisnai hâllere indirilmiştir. Kanun metninin resmî hâli 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr) adresindedir.
Küçüğün Evlat Edinilmesi İçin Hangi Şartlar Aranır?
Küçüğün evlat edinilmesi, TMK m.305 uyarınca evlat edinenin küçüğe bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olmasına, evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunmasına ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesine bağlıdır.
Kanunun ifadesi şöyledir: “Bir küçüğün evlât edinilmesi, evlât edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.” (TMK m.305/1) Süre, çocuğun fiilen evlat edinenin yanında yaşamaya başladığı tarihten hesaplanır; teslim tutanağı bunun en güçlü delilidir.
Koruyucu aile olarak bakılan çocuk evlat edinilebilir mi?
Koruyucu ailelik tek başına evlat edinme sonucu doğurmaz; ancak koruyucu aile yanında geçen bir yıllık bakım, m.305’teki süreyi karşılayabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu yönde verilen bir kararı onamıştır.
Evlat Edinmede Yaş Sınırı ve Yaş Farkı Ne Kadar?
Evlat edinmede yaş şartı iki ayrı kuraldan oluşur: evlat edinenin kendi yaşı veya evlilik süresi (TMK m.306-307) ile evlat edinen ve evlatlık arasındaki yaş farkı (TMK m.308). TMK m.308/1’e göre “Evlât edinilenin, evlât edinenden en az onsekiz yaş küçük olması şarttır.” Kanunda evlat edinen için bir üst yaş sınırı yoktur.
Örnek hesap: şartlar sağlanıyor mu?
35 yaşındaki bekâr bir kişi, 4 yaşındaki bir çocuğu 1 Mart 2026’da kurumdan teslim almış olsun. Yaş farkı 31 yıldır ve 18 yıllık asgari farkı karşılar; otuz yaş şartı da doludur. Bir yıllık bakım süresi 1 Mart 2027’de tamamlanır; bu tarihten önce karar verilemez. Aynı çocuğu 2 yıldır evli, 28 ve 29 yaşındaki bir çift almış olsaydı birlikte evlat edinme o tarihte mümkün olmazdı.
Eşler Birlikte Nasıl Evlat Edinir?
Eşlerin birlikte evlat edinmesi, TMK m.306 uyarınca evli kişilerin kural olarak tek yoludur: “Eşler, ancak birlikte evlât edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlât edinemezler.” Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
Üvey çocuğun evlat edinilmesi için daha kısa bir süre öngörülmüştür. TMK m.306/3’e göre eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.
Evli kişi ancak istisnai olarak tek başına evlat edinebilir: TMK m.307/2’ye göre otuz yaşını doldurmuş eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğunu, iki yılı aşkın süredir kayıp olmasını veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşandığını ispat etmelidir.
Evlat Edinmede Kimlerin Rızası Gerekir?
Evlat edinmede rıza, TMK m.308-310 uyarınca üç kişiden aranabilir: küçüğün ana ve babası, ayırt etme gücüne sahip küçüğün kendisi ve vesayet altındaki küçükte vesayet makamı. Ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez.
Ana-baba rızası, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı açıklanarak tutanağa geçirilir. TMK m.310’a göre rıza, doğumdan itibaren altı hafta geçmeden verilemez; tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir.
Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (TMK m.308/3). Vasinin atanması ve vesayet makamının izni için Kahta vesayet ve kayyım avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Ana-babanın rızası hangi hâllerde aranmaz?
Ana-babanın rızası, TMK m.311 uyarınca iki durumda aranmaz: ebeveynin kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli yoksunsa; veya ebeveyn küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa. Bu karar evlat edinme davası içinde ya da ondan önce ayrıca verilebilir.
Küçük kuruma yerleştirilmişse bu karar kural olarak yerleştirmeden önce verilir (TMK m.312).
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, bu talebin çekişmesiz yargı işi olmadığını ve duruşma açılmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir.
Ergin Biri Evlat Edinilebilir mi?
Ergin bir kişinin evlat edinilmesi, TMK m.313 uyarınca yalnız sınırlı üç hâlde ve evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle mümkündür. Bu hâller: engeli nedeniyle sürekli yardıma muhtaç olup en az beş yıldır bakılma, küçükken en az beş yıl bakılıp eğitilme ve haklı sebeplerle en az beş yıldır aile hâlinde birlikte yaşamadır.
Evli bir ergin ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir; diğer konularda küçüklere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. Bu nedenle on sekiz yaş farkı burada da aranır. Beş yıllık bakımın baştan evlat edinme amacıyla yapılmış olması gerekmez; Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, aynı evde abla-kardeş gibi büyümüş olmanın evlat edinmeye engel olmadığını kabul etmiştir.
Evlat Edinmenin Sonuçları Nelerdir?
Evlat edinmenin sonuçları TMK m.314’te düzenlenir: ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler, velayet dahil, evlat edinene geçer; evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur. Küçük evlatlık evlat edinenin soyadını alır, isterse yeni ad verilebilir; ergin evlatlık soyadını dilerse alır.
7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024) ayırt etme gücü olmayan küçüğün nüfus kaydına ana-baba adı olarak evlat edinenlerin adları yazılır; diğer evlatlıklarda bu, talep hâlinde uygulanır. Evlat edinme kayıtları, mahkeme kararı veya evlatlığın istemi olmadıkça açıklanamaz.
Evlatlığın mirasçılığı nasıldır?
TMK m.500’e göre “Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.” Evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz. Mirasçılık belgesi süreci için Kahta veraset ilamı avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Kahta’da Evlat Edinme Başvurusu Nasıl Yapılır?
Kahta’da evlat edinme süreci iki aşamalıdır: idari aşamada Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı il müdürlüğü üzerinden başvuru ve bakım dönemi, yargısal aşamada ise mahkemede evlat edinme kararı. TMK m.320 uyarınca küçüklerin evlat edinilmesinde aracılık, yalnız Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir.
Yetkili mahkeme, TMK m.315 uyarınca evlat edinenin oturduğu yer mahkemesidir. Görev 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesine aittir; m.2’ye göre aile mahkemesi kurulmamış yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Kahta’da müstakil aile mahkemesi bulunmadığından talep, aile mahkemesi sıfatıyla Kahta Asliye Hukuk Mahkemesine sunulur; dosya açılmadan önce güncel yargı çevresinin UYAP üzerinden teyidi yerinde olur.
- Kuruma başvuru: Adıyaman Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne evlat edinme başvurusu yapılır.
- Sosyal inceleme: Ailenin konutu, sağlığı ve gelir durumu raporlanır.
- Eşleştirme ve teslim: Uygun bulunan çocuk teslim tutanağıyla aileye verilir; bir yıllık bakım süresi bu tarihte başlar.
- Bakım dönemi: En az bir yıl çocuğa bakılır.
- Dava dilekçesi: Bir yıl dolunca oturma yeri mahkemesine evlat edinme talebiyle başvurulur; ana-baba ve gerektiğinde kurum davaya dahil edilir.
- Araştırma ve karar: Mahkeme TMK m.316 uyarınca tarafları dinler, uzman görüşü alır ve karar verir; kesinleşen karar nüfusa işlenir.
Akraba çocuğunu kurum dışında evlat edinmek isteyen de doğrudan mahkemeye başvurur; bu durumda bakım süresinin ve rızanın ispatı başvurana düşer.
Yabancı bir çocuğu evlat edinmek mümkün mü?
Yabancılık unsuru taşıyan evlat edinme, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m.18’e tabidir. Evlat edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki millî hukukuna; evlat edinmenin hükümleri ise evlat edinenin millî hukukuna bağlıdır.
Yurt dışında verilmiş evlat edinme kararının Türkiye’de sonuç doğurması için tanıma kararı gerekir; bu davalar da 4787 sayılı Kanun m.4/2 uyarınca aile mahkemesinde görülür.
Evlatlık İlişkisi Kaldırılabilir mi?
Evlatlık ilişkisi, geçerli şekilde kurulduktan sonra tarafların iradesiyle sona erdirilemez (çözülmezlik ilkesi). İlişki yalnız TMK m.317-318’deki sebeplerle kaldırılabilir: kanuni sebep olmadan rıza alınmamışsa ya da evlat edinme esasa ilişkin başka bir noksanlıkla sakatsa.
Diğer noksanlıklarda Cumhuriyet savcısı veya her ilgili dava açabilir. Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319). Maddedeki “her hâlde beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş, iptal 12.01.2014’te yürürlüğe girmiştir.
Evlat edinmenin kaldırılması ile soybağının reddi farklı davalardır; ikincisi için soybağının reddi davası yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Evlat edinme dosyalarındaki hatalar çoğunlukla sürelerin yanlış hesaplanmasından ve davaya dahil edilmesi gereken kişilerin atlanmasından doğar.
- Bir yılı doldurmadan dava açmak: Bakım süresi teslim tarihinden hesaplanır; süre dolmadan verilen dilekçe ret riskini artırır.
- Ana-babayı taraf göstermemek: Biyolojik ebeveyne husumet yöneltilmeden kurulan hüküm Yargıtayca eksik hasım nedeniyle bozulabilir.
- Altsoyu atlamak: Ergin evlat edinmede evlat edinenin çocuklarının açık muvafakati alınmadan karar istenmesi.
- Özel yetkisiz vekâletname: Evlat edinme kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74 uyarınca vekâletnamede bu dava için açık yetki bulunmalıdır.
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararların tam metinleri okunmuştur; her biri evlat edinme şartlarının farklı bir yönünü gösterir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 24.09.2024 tarihli, 2024/7444 E., 2024/6338 K. sayılı kararı: Koruyucu aile sıfatıyla bir yıldan uzun süre bakılan çocuğun, babası bilinmediği ve annesi özen yükümlülüğünü yerine getirmediği için ana-baba rızası aranmaksızın evlat edinilmesine ilişkin İdil Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi kararı onanmıştır.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 12.01.2016 tarihli, 2015/5979 E., 2016/238 K. sayılı kararı: Ana-baba rızasının aranmaması talebinin çekişmesiz yargı işi olmadığı, yazılı yargılama usulüne tabi olduğu ve duruşma açılmadan reddedilemeyeceği belirtilerek karar bozulmuştur.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 02.05.2014 tarihli, 2014/644 E., 2014/8076 K. sayılı kararı: Davalıyı doğumundan üniversiteye kadar büyüten davacının ergin evlat edinme talebinin, bakımın baştan evlat edinme amacı taşıması gerekmediği ve “abla” hitabının engel olmadığı gerekçesiyle kabulü gerektiği belirtilerek ret kararı bozulmuştur.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 10.07.2024 tarihli, 2023/422 E., 2024/370 K. sayılı kararı: 2006’da kesinleşen ergin evlat edinmeye karşı mirasçıların 2019’da açtığı kaldırma davasının, iptalden önce dolan beş yıllık hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiği oy çokluğuyla kabul edilmiştir.
Teslim tutanağı, nüfus kayıtları ve varsa kurum raporlarıyla görüşmeye gelebilirsiniz. Süre ve rıza şartlarını, mahkemeye sunulacak delilleri ve davaya dahil edilecek kişileri birlikte belirleyelim.
Sıkça Sorulan Sorular
Evlat edinmek için kaç yaşında olmak gerekir?
Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307); eşler için en az beş yıllık evlilik veya otuz yaş aranır (TMK m.306). Her durumda evlatlık, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalıdır (TMK m.308).
Bekâr biri evlat edinebilir mi?
Evet. TMK m.307/1’e göre otuz yaşını doldurmuş evli olmayan kişi tek başına evlat edinebilir; bir yıllık bakım, on sekiz yaş fark ve ana-baba rızası şartları ayrıca aranır.
Eşimin önceki evliliğinden olan çocuğu evlat edinebilir miyim?
Edinebilirsiniz. TMK m.306/3’e göre en az iki yıldır evli olmanız veya otuz yaşını doldurmuş olmanız yeterlidir. Çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin rızası da gerekir.
Biyolojik anne veya baba evlat edinmeye karşı çıkarsa ne olur?
Kural olarak ana-baba rızası şarttır (TMK m.309). Ancak ebeveyn bilinmiyorsa, uzun süredir nerede olduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli yoksunsa veya küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yerine getirmiyorsa TMK m.311 uyarınca rızası aranmaz.
Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur mu?
Olur. TMK m.500’e göre evlatlık ve altsoyu evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; biyolojik ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlat edinen ise evlatlığa mirasçı olmaz.
Ergin (18 yaşını doldurmuş) biri evlat edinilebilir mi?
Yalnız TMK m.313’teki üç hâlde edinilebilir: engeli nedeniyle beş yıldır bakım, küçükken beş yıl bakım ve eğitim veya haklı sebeple beş yıldır aile hâlinde birlikte yaşama. Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir.
Evlat edinme kararı sonradan kaldırılabilir mi?
Yalnız TMK m.317-318’deki hâllerde, yani gerekli rıza alınmamışsa veya esasa ilişkin başka bir noksanlık varsa kaldırılabilir. Dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (TMK m.319).
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı avukattır ve Kahta ile Adıyaman merkezde aile hukuku davalarında vekillik yürütmektedir. Kahta’da evlat edinme talepleri çoğu kez akraba çocuğunun aile yanında büyütülmesi ya da eşin çocuğunu evlat edinme isteğiyle gündeme gelir; süre ve rızanın belgelenmesi belirleyicidir. Aile davalarının genel çerçevesi Kahta aile hukuku avukatı sayfamızdadır. Bu yazı 1 Kasım 2026 itibarıyla güncel TMK, 4787 ve 5718 sayılı Kanun metinleri ile tam okunmuş Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
