Kısa cevap: Alkollü araç kullanmada iki ayrı rejim birlikte işler ve bunlar birbirinden bağımsızdır. İdari rejim (KTK m.48): promil sınırı hususi otomobillerde 0,50, diğer araçlarda 0,20; sürücü belgesi ilk tespitte 6 ay, ikinci tespitte 2 yıl, üçüncü ve sonraki tespitlerde 5 yıl süreyle geri alınır (üçüncü tespitte ayrıca hapis cezası da öngörülmüştür). Adli rejim (TCK m.179/3): emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişi 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Önemli bir ayrıntı: kanun TCK m.179/3 bakımından belirli bir promil değeri üzerinden suç tanımı yapmamıştır. Ölçüt “emniyetli şekilde sevk ve idare edemeyecek hâlde olmak”tır; uygulamada belirli bir değer gösterge sayılmakla birlikte somut olayda sürücünün durumu esas alınır.
İki sürecin birlikte yönetilmesi için iletişime geçebilirsiniz.
İki Rejim, İki Ayrı Süreç
Bu konudaki en yaygın yanlış anlama, tek bir süreç olduğunun düşünülmesidir. Oysa alkollü araç kullanma tespitinde iki ayrı yol açılır ve biri sonuçlanmadan diğeri beklemez.
İdari süreç, Karayolları Trafik Kanunu m.48 kapsamında yürür. Burada idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi belirli süreyle geri alınır. Bu işlemler kolluk tarafından tutanakla yapılır; karar bir mahkûmiyet değildir ve adli sicil kaydı doğurmaz.
Adli süreç, TCK m.179/3 kapsamında yürür. Burada bir suç söz konusudur; soruşturma yapılır, gerekiyorsa kamu davası açılır ve ceza mahkemesinde yargılama yapılır. Mahkûmiyet hâlinde adli sicil kaydı oluşur.
Bunun pratik sonucu şudur: idari para cezasının ödenmesi ceza dosyasını kapatmaz; aynı şekilde ceza dosyasından beraat çıkması, sürücü belgesinin geri alınması işlemini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İki sürecin ayrı ayrı takip edilmesi ve her ikisine karşı uygun yolun kullanılması gerekir.
Sınırlar ve Süreler
Süreç
ALKOLLÜ ARAÇ KULLANMADA SÜREÇ
Savunma ve İtiraz Eksenleri
Birinci eksen ölçüm usulüdür. Nefesle ölçümde cihazın kalibrasyon durumu, ölçümün usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ve ikinci ölçüm hakkının tanınıp tanınmadığı incelenmelidir. Sürücünün ölçüm sonucuna itirazı hâlinde kan örneğiyle tespit yoluna gidilebileceği de gözetilmelidir.
İkinci eksen tutanak içeriğidir. Tespit tutanağında ölçüm değeri, saat, kullanılan cihaz ve sürücünün beyanlarının yer alması gerekir. Tutanaktaki eksiklikler ve çelişkiler, idari işleme karşı itirazın temel dayanağı olabilir.
Üçüncü eksen suç unsurudur. TCK m.179/3 bakımından kanunun aradığı şey belirli bir promil değeri değil, sürücünün emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasıdır. Bu nedenle savunmada, ölçüm değerinin yanında sürücünün fiilî durumuna ilişkin tespitlerin (yürüyüş, konuşma, araç kullanımındaki belirtiler) tutanakta nasıl yer aldığı önem kazanır.
Dördüncü eksen tespit sayısıdır. Sürücü belgesinin geri alınma süresi tespit sayısına göre belirlendiğinden, kayıtlardaki tespit sayısının doğruluğu denetlenmelidir; hatalı bir sayım, altı aylık sürenin iki veya beş yıla çıkmasına yol açabilir.
Kayıtlarınızın denetlenmesi için destek alabilirsiniz.
Ölçüme Rıza Göstermemek
Sıkça sorulan bir soru da ölçüme rıza göstermemenin sonucudur. Kanun bu durumu boşlukta bırakmamıştır: ölçüme rıza göstermemek hâlinde KTK kapsamında ayrı bir idari yaptırım uygulanır ve sürücü belgesi geri alınır.
Dolayısıyla üflememek bir çıkış yolu değildir; yaptırımdan kurtulma sonucu doğurmaz. Buna karşılık ölçüm sonucuna itiraz etmek ile ölçümü reddetmek birbirinden farklıdır: sonuca itiraz hâlinde kan örneğiyle tespit yoluna gidilebilir ve bu, sürücünün lehine sonuç doğurabilecek bir yoldur.
Sonuç ve Değerlendirme
Alkollü araç kullanmada üç nokta belirleyicidir: iki rejimin ayrı ayrı yürüdüğünün bilinmesi (idari para cezasının ödenmesi ceza dosyasını kapatmaz), tespit sayısının doğruluğunun denetlenmesi (süre bu sayıya göre 6 aydan 5 yıla kadar değişir) ve TCK m.179/3 bakımından ölçütün belirli bir promil değeri değil emniyetli sevk edemeyecek hâl olduğunun gözetilmesi. Ölçüme rıza göstermemenin ayrı bir yaptırım doğurduğu da unutulmamalıdır.
Ehliyeti geri alınmışken araç kullanmanın ayrı idari para cezası için ehliyetsiz araç kullanma cezası yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili Diğer Yazılarımız
Suçun unsurları ve savunma çerçevesi için Kahta alkollü araç kullanma cezası avukatı yazımızı, kazayla sonuçlanan hâller için Kahta trafik kazasında ceza sorumluluğu avukatı yazımızı, hapis cezasının paraya çevrilmesi için Hapis cezası hangi hâllerde adli para cezasına çevrilir? yazımızı inceleyebilirsiniz. Karayolları Trafik Kanunu’nun güncel tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Promil sınırı kaçtır?
Karayolları Trafik Kanunu m.48 uyarınca hususi otomobillerde sınır 0,50 promil, diğer araçlarda 0,20 promildir. Bu sınırların üzerinde araç kullanmak idari yaptırım gerektirir.
Ehliyet ne kadar süreyle geri alınır?
KTK m.48 uyarınca ilk tespitte altı ay, ikinci tespitte iki yıl, üçüncü ve sonraki tespitlerde beş yıl süreyle sürücü belgesi geri alınır; üçüncü tespitte ayrıca hapis cezası da öngörülmüştür.
İdari yaptırım ile ceza davası aynı şey midir?
Hayır, iki ayrı rejimdir. KTK m.48 kapsamındaki idari para cezası ve sürücü belgesinin geri alınması idari yaptırımdır. TCK m.179/3 kapsamındaki trafik güvenliğini tehlikeye sokma ise bir suçtur ve ceza mahkemesinde yargılanır.
TCK m.179/3’ün cezası nedir?
Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Hangi promil değerinde suç oluşur?
Kanun, belirli bir promil değeri üzerinden suç tanımı yapmamış; ölçütü emniyetli şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmak şeklinde belirlemiştir. Uygulamada belirli bir promil değeri bu yönde gösterge olarak değerlendirilmekle birlikte, somut olayda sürücünün durumu esas alınır.
Alkolmetreyi üflemezsem ne olur?
Ölçüme rıza göstermemek hâlinde KTK kapsamında ayrı bir idari yaptırım uygulanır ve sürücü belgesi geri alınır. Üflememek, yaptırımdan kurtulma sonucu doğurmaz.
İdari yaptırıma itiraz edilebilir mi?
Evet. İdari para cezası ve sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin işlemlere karşı kanunda öngörülen süre ve usul çerçevesinde itiraz yolu bulunur. Tutanaktaki tespitlerin ve ölçüm usulünün incelenmesi bu aşamada önem taşır.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Alkollü araç kullanma dosyalarında ölçüm usulünün ve tutanak içeriğinin denetlenmesi, tespit sayısının kontrolü ile idari ve adli süreçlerin birlikte yürütülmesi gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
