Kısa cevap: Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, TCK m.109 uyarınca bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakılmasıdır. Temel hâlde ceza 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile kullanılması, silahla ya da birden fazla kişiyle işlenmesi, çocuğa veya kendini koruyamayacak kişiye karşı işlenmesi gibi nitelikli hâllerde ceza 2 yıldan 7 yıla kadar hapse çıkar; fidye amacıyla işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Halk arasında sıklıkla “adam kaçırma” olarak bilinen bu suç, kişinin hareket özgürlüğünü koruyan temel düzenlemelerden biridir. Bu yazıda suçun unsurları, nitelikli hâlleri ve savunmada incelenen hususlar ele alınmaktadır.
Dosyanızdaki isnadın hangi fıkra kapsamında değerlendirildiğini birlikte inceleyelim.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Nedir?
TCK m.109’a göre, bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişi 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun oluşması için mağdurun fiziksel olarak bir yere kapatılması şart değildir; hareket özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde engellenmesi yeterlidir. Kanun belirli bir asgari süre öngörmemiş olup, sürenin kayda değer olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir.
Savunmada Hangi Hususlar İncelenir?
Bu tür dosyalarda öncelikle mağdurun hareket özgürlüğünün gerçekten engellenip engellenmediği, engellemenin hukuka aykırı olup olmadığı (kanunun verdiği bir yetkiye dayanıp dayanmadığı) ve sürenin kayda değer olup olmadığı değerlendirilir. Ayrıca isnat edilen nitelikli hâlin dosyadaki somut delillerle örtüşüp örtüşmediği ayrıca incelenir; örneğin silah iddiasında silahın varlığı ve kullanılış biçimi ortaya konmalıdır.
Diğer Suçlarla İlişkisi
Hürriyetten yoksun kılma, sıklıkla başka suçlarla birlikte gündeme gelir. Malın cebir veya tehditle alınması hâlinde yağma, mağdurun konutuna rızası dışında girilmesi hâlinde konut dokunulmazlığının ihlali, mağdura yönelik fiziksel müdahale hâlinde ise kasten yaralama hükümleri ayrıca değerlendirilebilir. Bu nedenle olayın bütününün hukuki nitelendirmesi savunma açısından belirleyicidir.
Sonuç ve Değerlendirme
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, kişinin hareket özgürlüğünü koruyan ve nitelikli hâllerde ceza aralığı belirgin biçimde yükselen bir suç tipidir. Sürenin niteliği, engellemenin hukuka aykırılığı ve isnat edilen nitelikli hâlin delillerle desteklenip desteklenmediği dosyanın seyrini belirleyen başlıca hususlardır.
Ceza Hukukuyla İlgili Diğer Yazılarımız
Cebir veya tehditle malın alınması hâli için Kahta yağma (gasp) suçu avukatı yazımızı, konuta rızasız girme için Kahta konut dokunulmazlığını ihlal suçu avukatı yazımızı, ağır ceza yargılaması için Kahta ağır ceza avukatı yazımızı inceleyebilirsiniz. TCK’nın güncel tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezası nedir?
TCK m.109/1 uyarınca temel hâlde 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülür. Nitelikli hâllerin bulunması durumunda ceza 2 yıldan 7 yıla kadar hapse çıkar.
Hangi hâller nitelikli sayılır?
Fiilin işlenmesi için veya işlenirken cebir, tehdit ya da hile kullanılması; silahla veya birden fazla kişiyle birlikte işlenmesi; çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini koruyamayacak kişiye karşı işlenmesi; kamu görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması nitelikli hâllerdendir.
Fidye amacıyla işlenmesi cezayı etkiler mi?
Evet. Kişinin maddi veya manevi bir yarar elde etmek amacıyla hürriyetinden yoksun bırakılması hâlinde kanunda öngörülen ceza yarı oranında artırılır.
Suçun oluşması için ne kadar süre gerekir?
Kanun belirli bir asgari süre öngörmemiştir. Kişinin hareket özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde, kayda değer bir süre boyunca engellenmiş olması yeterlidir; süre somut olaya göre değerlendirilir.
Bu suç şikâyete tabi midir?
Hayır, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma resen soruşturulan bir suçtur; savcılık şikâyet olmaksızın soruşturma başlatır.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak Adıyaman ve Kahta merkezli çalışmalarında ceza hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Hürriyetten yoksun kılma isnatlarında nitelikli hâllerin delillerle örtüşüp örtüşmediğinin incelenmesi ve olayın bütününün doğru hukuki nitelendirilmesi gibi sürecin seyrini etkileyen aşamalara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
