Kısa cevap: Memuriyete engel suçlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin (A) bendinin 5 numaralı alt bendinde sayılır ve iki gruptan oluşur. Birincisi, kasten işlenen herhangi bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûmiyettir. İkincisi, ceza süresi ne olursa olsun zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık gibi maddede ismen sayılan suçlardan mahkûmiyettir. Sayılan suçlarda engel affa uğramış olsa bile sürer. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ise Danıştay’a göre mahkûmiyet sayılmaz.
Önemli noktalar
- 1 yıl eşiği yalnız kasten işlenen suçlar için geçerlidir; taksirli suçtan hapis bu eşiğe girmez.
- Maddede ismen sayılan suç tipleri için ceza süresine ve paraya çevrilmeye bakılmaz.
- Engel, TCK m.53’teki hak yoksunluğu süreleri geçmiş olsa bile devam eder.
- 5237 sayılı TCK’ya göre ertelenen 1 yıl ve üzeri hapis de engeldir; eski kanundaki “tecil” farklıdır.
- Memurken kesinleşen engel mahkûmiyet, 657 m.98/b ile memurluğu kendiliğinden sona erdirir.
Hüküm kesinleşmeden önce verilecek cezanın türü, süresi ve HAGB ihtimali memuriyet sonucunu doğrudan belirler. Dosyanızı bu yönden süre kaçmadan değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Memuriyete Engel Suçlar Nelerdir?
Memuriyete engel suç, mahkûmiyeti hâlinde kişinin Devlet memurluğuna alınmasını engelleyen ve memurken kesinleşirse memurluğu sona erdiren suçtur. Bu suçların tek yasal dayanağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) m.48/A-5’tir; 23.01.2008 tarihli 5728 sayılı Kanunla bugünkü biçimini almıştır.
Maddeye göre memur adayı, “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile” aşağıdaki suçlardan mahkûm olmamalıdır:
- Devletin güvenliğine karşı suçlar
- Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar
- Zimmet, irtikâp ve rüşvet
- Hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve güveni kötüye kullanma
- Hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma
- Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık
Listede eskiden yer alan “milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 25.02.2010 tarihli, 2008/17 E., 2010/44 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir. “Yüz kızartıcı suç” ifadesi eski metinde geçiyordu; bugünkü metinde yoktur ve liste kapalıdır.
Memuriyete Engel Ceza Sınırı Kaç Yıl?
Memuriyete engel ceza sınırı, maddede sayılmayan suçlar için kasten işlenmiş suçtan verilen 1 yıl veya daha fazla süreli hapis cezasıdır. Bu ölçütte suçun türü önemli değildir: kasten yaralama, tehdit veya uyuşturucu kullanma suçundan verilen 1 yıllık hapis de engel oluşturur. Taksirli suçlar ise bu eşiğin dışındadır.
Eşik, kanundaki soyut ceza aralığına göre değil, hükümdeki sonuç cezaya göre belirlenir. Takdiri indirim (TCK m.62) gibi indirimler uygulandıktan sonra çıkan ceza esas alınır. Danıştay 12. Dairesi, sonuç ceza adli para cezasına çevrildiğinde 1 yıl ölçütünün gerçekleşmediğini kabul etmiştir (aşağıda künyesi verilen 2019 tarihli karar).
Örnek hesap: aynı ceza, iki farklı sonuç
Kasten yaralamadan 1 yıl 2 ay hapis belirlenen sanığa 1/6 takdiri indirim uygulanırsa sonuç ceza 11 ay 20 gün olur; 1 yıl eşiğinin altında kaldığı için m.48/A-5 engeli doğmaz. Aynı hesap hırsızlık suçunda yapılırsa sonuç ceza yine 11 ay 20 gün olur, fakat hırsızlık sayılan suçlardan olduğu için mahkûmiyet memuriyete engeldir.
Hangi Karar Memuriyete Engel Olur, Hangisi Olmaz?
Memuriyete engel olup olmama, ceza mahkemesinin verdiği kararın türüne ve suçun sayılan suçlardan olup olmadığına göre değişir. Aşağıdaki tablo, 657 m.48/A-5, TCK ve CMK hükümleri ile tam metni okunan Danıştay kararlarına göre 29 Ekim 2026 itibarıyla durumu özetler.
Affa Uğrayan Mahkûmiyet Memuriyete Engel mi?
Affa uğrayan mahkûmiyetin memuriyete etkisi, suçun sayılan suçlardan olup olmamasına ve affın türüne göre değişir. 657 m.48/A-5, sayılan suçlar için engelin “affa uğramış olsa bile” devam edeceğini açıkça yazar; bu suçlarda af, memur olma ehliyetini geri getirmez.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m.65 iki tür af öngörür. Genel af hâlinde “hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar” (m.65/1). Özel af ise yalnız cezanın infazını kısaltır veya kaldırır; m.65/3’e göre cezaya bağlı hak yoksunlukları özel affa rağmen devam eder. Sayılmayan bir kasten suçta 1 yıl ve üzeri hapis bakımından genel affın etkisi, çıkarılan af kanununun metnine göre ayrıca değerlendirilir.
Aynı mantık TCK m.53 için de geçerlidir. Kamu görevinden yoksunluk hapis cezasının infazı tamamlanınca biter; ancak m.48/A-5, “TCK 53’te belirtilen süreler geçmiş olsa bile” ifadesiyle memuriyet engelini bu süreden bağımsız tutar. TCK m.53 yoksunluklarını mahkûmiyetin sonuçları ve hak yoksunlukları yazımızda ayrıca anlattık.
HAGB Memuriyete Engel mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), memuriyete engel değildir; çünkü ortada hukuki sonuç doğuran bir mahkûmiyet yoktur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.231/5’e göre HAGB, müsadere hariç “kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.” Danıştay bu ilkeyi sayılan suçlarda da uygular.
7589 sayılı Kanunla (16.07.2026) yeniden düzenlenen m.231’de HAGB, 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında verilebilir ve 5 yıllık denetim süresi öngörülür. Denetim süresinde kasten yeni suç işlenirse hüküm açıklanır (m.231/11); açıklanan hüküm m.48/A-5 kapsamındaysa engel o tarihte doğar. Süre sorunsuz geçerse dava düşer (m.231/10).
657 m.48/B-2 kurumların özel mevzuatındaki şartları saklı tuttuğundan, emniyet ve askerî personel mevzuatı HAGB’yi ayrıca ölçüt yapabilir. HAGB kaydının hangi sorgularda göründüğünü HAGB sicilde görünür mü yazımızda inceledik.
Para Cezası ve Ertelenen Ceza Memuriyete Engel mi?
Adli para cezası ve ertelenen hapis cezası, memuriyete engel konusunda en çok karıştırılan iki durumdur ve sonuçları birbirinin tersidir. Adli para cezası 1 yıl eşiğinde engel sayılmazken, 5237 sayılı TCK’ya göre ertelenen 1 yıl ve üzeri hapis engel sayılmaktadır.
Para cezası memuriyete engel mi?
TCK m.50/5’e göre “Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî para cezası veya tedbirdir.” Bu nedenle kısa süreli hapis adli para cezasına çevrilmişse, sayılmayan kasten suçlarda 1 yıllık hapis şartı gerçekleşmez. Sayılan suçlarda ise kanun “mahkûm olmamak” dediği için Danıştay, sahtecilikten verilen ve paraya çevrilen cezayı da engel saymıştır.
Ertelenen hapis cezası memuriyete engel mi?
765 sayılı eski TCK’daki “tecil”, deneme süresi iyi geçince mahkûmiyeti hiç olmamış sayardı; bu yüzden eski tecilli cezalar memuriyete engel görülmüyordu. 5237 sayılı TCK m.51/8’e göre ise denetim süresi iyi hâlle geçirilirse “ceza infaz edilmiş sayılır”; mahkûmiyet kaydı ortadan kalkmaz. Danıştay bu farka dayanarak ertelenen 1 yıl ve üzeri hapsi engel kabul etmektedir.
Memurken Ceza Alan Kişinin Memurluğu Biter mi?
Memurken ceza alan kişinin memurluğu, mahkûmiyet m.48/A-5 kapsamına giriyor ve kesinleşmişse 657 m.98/b uyarınca sona erer. Madde, memurluğun “memurlukları sırasında bu şartlardan her hangi birini kaybetmesi” hâlinde biteceğini söyler; aynı hüküm şartları baştan taşımadığı sonradan anlaşılan memur için de uygulanır.
m.98/b uygulaması bir disiplin cezası değildir; idare kesinleşmiş ceza kararını tespit edip memurluğun sona erdiğini bildirir. Aynı fiil için ayrıca disiplin soruşturması açılabilir; disiplin cezalarının süreleri ve itiraz yolları Kahta memur disiplin cezası avukatı sayfamızda anlatılmıştır.
Süreç genellikle şu sırayla ilerler:
- Hüküm kesinleşir: İstinaf veya temyiz süresi geçer ya da üst mahkeme kararı onar.
- Kuruma bildirim yapılır: Kesinleşen karar memurun kurumuna ulaşır.
- İdari işlem kurulur: Kurum m.98/b gereği memurluğun sona erdiğini yazıyla bildirir.
- İptal davası açılabilir: İşlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (2577 sayılı İYUK m.7).
Ceza Bitince veya Sicil Silinince Memur Olunabilir mi?
Cezanın infazının bitmesi veya adli sicil kaydının arşive alınması, m.48/A-5 engelini kendiliğinden kaldırmaz; çünkü madde TCK m.53 süreleri geçse bile engeli sürdürür. Engelin kaldırılması için 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A’daki yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi) yolu kullanılır.
m.13/A’ya göre talep için infazın tamamlandığı tarihten itibaren 3 yıl geçmiş olması, bu sürede yeni suç işlenmemiş olması ve iyi hâl kanaati gerekir. İnfaz genel af veya etkin pişmanlık dışı bir nedenle sona erdiyse süre kesinleşmeden itibaren 5 yıldır.
Danıştay 12. Dairesi’nin 24.02.2021 tarihli, 2017/248 E., 2021/967 K. sayılı kararında, 657 m.48’de yasaklanmış hakların geri verilmesine rağmen memur olunamayacağına dair bir hüküm bulunmadığı belirtilmiştir. Aynı kararda bu kararın doğrudan atama hakkı vermediği, yalnız başvuru imkânı sağladığı da vurgulanmıştır.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Memuriyete engel suç dosyalarında en sık hatalar, ceza yargılaması sırasında memuriyet sonucunun hesaba katılmaması ve kararın türünün yanlış okunmasıdır. Dosyalarda sık karşılaşılan durumlar şunlardır.
- “1 yıldan az aldım, sorun yok” demek: Hırsızlık, dolandırıcılık veya sahtecilikte 1 gün hapis, hatta paraya çevrilmiş ceza bile engel sayılabilir.
- Erteleme ile HAGB’yi aynı sanmak: Ertelemede mahkûmiyet vardır ve engel doğabilir; HAGB’de hüküm hukuki sonuç doğurmaz.
- HAGB’ye itiraz etmeden önce sonucu hesaplamamak: HAGB yerine verilecek bir mahkûmiyet memuriyeti bitirebilir; kanun yoluna başvurmadan önce olası sonuç tartılmalıdır.
- 60 günlük dava süresini kaçırmak: m.98/b işlemine karşı idari dava süresi tebliğden başlar.
Danıştay Memuriyete Engel Suçlar Hakkında Ne Diyor?
Danıştay idari dava dairelerinin aşağıdaki kararları, HAGB, erteleme ve paraya çevrilen cezanın m.48/A-5 karşısındaki durumunu gösterir. Kararların tam metinleri okunmuştur.
- Danıştay 12. Dairesi’nin 06.03.2025 tarihli, 2022/4792 E., 2025/1244 K. sayılı kararı: Kaçakçılık suçundan önce ertelenen 1 yıl 8 ay hapis nedeniyle sözleşmesi feshedilen davacı hakkında, lehe kanun uyarınca yeniden yapılan yargılamada 1 yıl 3 ay hapis ve HAGB kararı verilmiştir. Bölge idare mahkemesi, HAGB’nin hukuki sonuç doğurmadığı için “mahkûm olmamak” şartının kaybedilmediğini kabul ederek işlemi iptal etmiş; Daire bu kararı faiz başlangıcı yönünden düzelterek onamıştır.
- Danıştay 12. Dairesi’nin 09.04.2025 tarihli, 2025/1062 E., 2025/1837 K. sayılı kararı: Kasten yaralamadan 1 yıl 5 ay 15 gün hapis alan ve cezası ertelenen infaz ve koruma memurunun m.98/b ile memuriyetine son verilmesi hukuka uygun bulunmuştur.
- Danıştay 12. Dairesi’nin 14.02.2019 tarihli, 2015/2466 E., 2019/1062 K. sayılı kararı: Görevi kötüye kullanmadan verilen hapis indirimle 10 aya düşürülüp adli para cezasına çevrilmiştir. Daire, sonuç cezanın hapis değil adli para cezası olduğunu, bunun m.48/A-5’teki engel durumlar arasında bulunmadığını belirterek ret kararını bozmuştur. Mahkûmiyet 765 sayılı eski TCK dönemine aittir.
- Danıştay 2. Dairesi’nin 05.04.2023 tarihli, 2021/2141 E., 2023/1820 K. sayılı kararı: Özel belgede sahtecilikten verilen ceza paraya çevrilmiş olsa da, suçun niteliği nedeniyle m.48/A-5 şartının kaybedildiğine ve m.98/b ile göreve son verilmesinin hukuka uygun olduğuna ilişkin idare mahkemesi kararı onanmıştır.
İlk iki karar, aynı ceza süresinde HAGB ile ertelemenin zıt sonuç doğurduğunu; son ikisi, paraya çevrilen cezada suçun sayılan suçlardan olup olmamasının belirleyici olduğunu gösterir.
İddianame, gerekçeli karar ve varsa kurumdan gelen yazıyla görüşme planlayabilirsiniz. Kararın türü, kesinleşme durumu ve idari dava süresi üzerinden yol haritasını dosya üzerinde netleştirelim.
Sıkça Sorulan Sorular
Memuriyete engel suçlar nelerdir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5’e göre iki grup vardır: kasten işlenen herhangi bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası ile süresine bakılmaksızın devletin güvenliğine ve Anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suç gelirlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından mahkûmiyet.
Memuriyete engel ceza sınırı kaç yıl?
Sayılan suçlar dışındaki kasten işlenen suçlarda sınır 1 yıldır; hükümdeki sonuç hapis cezası 1 yıl veya daha fazlaysa engel oluşur. Taksirli suçlardan verilen hapis cezaları bu eşiğe girmez. Sayılan suçlarda ise ceza süresi aranmaz.
HAGB memuriyete engel mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), CMK m.231/5 gereği kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasıdır. Danıştay 12. Dairesi, kaçakçılık gibi sayılan bir suçta bile HAGB kararı bulunan kişinin m.48/A-5’teki mahkûm olmamak şartını kaybetmediğini kabul etmiştir. Hüküm denetim süresinde açıklanırsa engel doğabilir.
Para cezası memuriyete engel mi?
Doğrudan adli para cezası veya adli para cezasına çevrilen hapis, 1 yıl eşiği bakımından engel sayılmaz; çünkü TCK m.50/5’e göre asıl mahkûmiyet çevrilen cezadır. Sahtecilik veya hırsızlık gibi sayılan suçlarda ise çevrilmiş olsa bile mahkûmiyet engel kabul edilmiştir.
Ertelenen hapis cezası memuriyete engel mi?
5237 sayılı TCK’ya göre ertelenen ceza, denetim süresi iyi hâlle geçince infaz edilmiş sayılır (m.51/8); mahkûmiyet ortadan kalkmaz. Danıştay, kasten işlenen suçtan 1 yıl veya daha fazla ertelenmiş hapsi m.48/A-5 engeli saymaktadır.
Af çıkarsa memuriyete engel durum kalkar mı?
Sayılan suçlarda m.48/A-5 engelin affa uğramış olsa bile devam ettiğini açıkça yazar. Özel af hak yoksunluklarını kaldırmaz (TCK m.65/3). Genel af ise TCK m.65/1’e göre cezayı bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırır; somut af kanununun metni ayrıca incelenmelidir.
Memurken ceza alırsam memurluğum biter mi?
Memurken kesinleşen ve m.48/A-5 kapsamına giren bir mahkûmiyet, 657 m.98/b uyarınca memurluk şartının kaybı sayılır ve memurluk sona erer. Bu bir disiplin cezası değildir; ayrıca disiplin soruşturması açılması gerekmez.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı avukattır ve Kahta ile Adıyaman merkezde ceza yargılamasında müdafilik ile kamu görevlilerinin memurluk, disiplin ve iptal davalarında vekillik yürütmektedir. Ceza dosyasının memuriyete etkisi çoğu zaman ceza ve idare hukukunun birlikte okunmasını gerektirir. Disiplin süreçleri için Kahta memur disiplin cezası avukatı sayfamıza bakabilirsiniz. Bu yazı 29 Ekim 2026 itibarıyla güncel kanun metinleri ve tam okunmuş Danıştay kararlarıyla hazırlanmıştır.
Kanun metninin resmî hâline 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (mevzuat.gov.tr) üzerinden ulaşabilirsiniz.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
