Kısa cevap: 657 sayılı Kanun m.125 beş disiplin cezası öngörür: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma. Memurun savunması alınmadan ceza verilemez ve savunma için en az 7 gün süre tanınması zorunludur (m.130). Cezaya karşı itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür (m.135). Soruşturmaya başlama süresi 1 ay (uyarma/kınama/aylıktan kesme) veya 6 ay (kademe ilerlemesinin durdurulması/memurluktan çıkarma); ceza verme süresi her hâlde fiilden itibaren 2 yıldır (m.127). Tüm cezalara karşı idari yargı yolu açıktır.
Disiplin dosyalarında iptal kararlarının önemli bir kısmı, fiilin sabit olmamasından değil usul hatalarından kaynaklanır: savunma hakkının usulüne uygun tanınmaması ve zamanaşımı sürelerinin aşılması başta gelir.
Hakkınızda disiplin cezası verildiyse süre dolmadan dosyanızın incelenmesi için iletişime geçebilirsiniz.
Disiplin Cezaları ve Yetkili Merciler
657 sayılı Kanun m.125, disiplin cezalarını ağırlık sırasına göre düzenlemiştir. Uyarma ve kınama, memurun görevinde daha dikkatli davranması veya kusurlu sayılması gereken davranışlar için öngörülmüştür. Aylıktan kesme cezasında memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılır. Kademe ilerlemesinin durdurulması, fiilin ağırlığına göre bir ile üç yıl arasında uygulanır. En ağır yaptırım olan Devlet memurluğundan çıkarma ise memuriyet ilişkisini sona erdirir.
Cezaları vermeye yetkili merciler de farklıdır. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından verilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, ilgilinin bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler tarafından uygulanır. Devlet memurluğundan çıkarma cezası ise amirlerin bu yoldaki isteği üzerine, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir. Yetkisiz merci tarafından verilen ceza, yetki unsuru yönünden hukuka aykırılık taşır.
Bir diğer önemli kural tekerrürdür: disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya hâlin, cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekrarlanması hâlinde bir derece ağır ceza uygulanır.
Disiplin Cezaları, Süreler ve İtiraz Mercileri
Disiplin Sürecinin İşleyişi
DİSİPLİN SÜRECİNİN İŞLEYİŞİ
Savunma Hakkı: En Sık Rastlanan İptal Sebebi
657 sayılı Kanun m.130, disiplin hukukunun temel güvencesini kurar: memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için memura en az yedi gün süre tanınması zorunludur. Bu sürenin altında verilen süreler ya da hiç savunma istenmemesi, cezayı şekil unsuru yönünden sakatlar.
Savunma hakkının usulüne uygun tanınması, yalnızca süre vermekle sınırlı değildir. Memura isnat edilen fiillerin açık ve belirli biçimde bildirilmesi gerekir; “görevini gereği gibi yerine getirmediği” gibi soyut ifadelerle yapılan savunma istemleri, memurun kendisini savunma imkânını fiilen ortadan kaldırdığı için yeterli sayılmaz. Aynı şekilde, savunma istendikten sonra soruşturmaya yeni fiiller eklenmişse bu fiiller için ayrıca savunma alınması gerekir.
Uygulamada idare mahkemelerinin verdiği iptal kararlarının önemli bir bölümü bu usul eksikliklerine dayanır. Bu nedenle disiplin dosyalarında savunmanın hangi fiillere ilişkin istendiği, kaç gün süre verildiği ve savunmanın karara nasıl yansıdığı öncelikle incelenmesi gereken hususlardır.
Savunma aşamasında yapılacak doğru kurgu, iptal ihtimalini doğrudan etkiler.
Zamanaşımı ve Yargı Yolu
657 sayılı Kanun m.127, disiplin hukukunda iki ayrı süre öngörmüştür ve bunların karıştırılmaması gerekir:
- Soruşturmaya başlama süresi: Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarında bir ay; kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında altı aydır. Bu süre içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
- Ceza verme süresi: Her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıldır. Soruşturma zamanında başlatılmış olsa bile, iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.
Yargı yolu bakımından önemli bir değişiklik yaşanmıştır. 2010 yılındaki Anayasa değişikliğinden önce uyarma ve kınama cezaları yargı denetimi dışında tutulmaktaydı; bu kısıtlama kaldırıldığından bugün tüm disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Disiplin cezalarına özel bir dava süresi öngörülmediğinden İYUK m.7’deki genel altmış günlük süre uygulanır. İtiraz yolu kullanılmışsa bu süre, itiraz üzerine verilen kararın tebliğinden itibaren işler. İtiraz mercilerinin dosyanın kendilerine gelişinden itibaren otuz gün içinde karar vermek zorunda olduğu da gözetilmelidir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası yüksek disiplin kurulunca verildiği için ayrı bir itiraz mercii bulunmaz; bu cezaya karşı doğrudan idari yargıya başvurulur.
Sonuç ve Değerlendirme
Memur disiplin dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur; savunma hakkının usulüne uygun tanınıp tanınmadığı, m.127’deki soruşturma ve ceza verme zamanaşımı sürelerinin aşılıp aşılmadığı ve cezayı veren merciin yetkili olup olmadığıdır. Bu üç eksen, fiilin sabit olup olmadığı tartışmasından bağımsız olarak cezanın iptalini gerektirebilir. Yedi günlük itiraz süresinin kısalığı dikkate alındığında, tebliğ alındıktan sonra vakit kaybetmeden dosyanın incelenmesi yerinde olur.
Ceza mahkûmiyetinin memurluğu sona erdirmesi (657 m.98/b) disiplin cezasından ayrı bir sonuçtur; bkz. memuriyete engel suçlar.
İdare Hukukuyla İlgili Diğer Yazılarımız
İdari işlemlere karşı dava yolu ve süreler için Kahta iptal davası (idari dava) avukatı yazımızı, kamulaştırma işlemine karşı izlenecek yol için Kahta kamulaştırma avukatı yazımızı, iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar için Kahta iş davası ve iş mahkemesi avukatı yazımızı inceleyebilirsiniz. Devlet Memurları Kanunu’nun güncel tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
657 sayılı Kanunda hangi disiplin cezaları vardır?
657 sayılı Kanun m.125’te beş ceza sayılmıştır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma. Aylıktan kesme cezasında brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılır; kademe ilerlemesinin durdurulması bir ile üç yıl arasında uygulanır.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. 657 sayılı Kanun m.130 uyarınca memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için memura en az yedi gün süre tanınması zorunludur. Savunma hakkının hiç tanınmaması veya usulüne uygun tanınmaması tek başına iptal sebebi oluşturabilir.
Disiplin cezasına itiraz süresi ne kadardır?
657 sayılı Kanun m.135 uyarınca itiraz süresi, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir.
İtiraz nereye yapılır?
Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir. İtiraz mercileri, dosyanın kendilerine gelişinden itibaren otuz gün içinde karar vermek zorundadır.
Disiplin cezasında zamanaşımı süreleri nedir?
657 sayılı Kanun m.127 iki ayrı süre öngörür. Soruşturmaya başlama süresi; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarında bir ay, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma cezalarında altı aydır. Ceza verme süresi ise her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıldır.
Uyarma ve kınama cezalarına karşı dava açılabilir mi?
Evet. 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliğinin ardından uyarma ve kınama cezaları da dâhil olmak üzere tüm disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır.
Disiplin cezasına karşı iptal davası hangi sürede açılır?
Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır ve özel bir süre öngörülmediğinden İYUK m.7 uyarınca genel altmış günlük süre uygulanır. İtiraz yolu kullanılmışsa süre, itiraz üzerine verilen kararın tebliğinden itibaren hesaplanır.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak Adıyaman ve Kahta merkezli çalışmalarında idare hukuku ve memur hukuku alanlarında da faaliyet göstermektedir. Disiplin dosyalarında savunma hakkının usulüne uygunluğunun denetlenmesi, zamanaşımı sürelerinin hesaplanması ve yetkili merci incelemesi gibi sürecin seyrini etkileyen aşamalara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
