Kısa cevap: Üç soruyla başlanır. Belgenin aslı dosyada var mı? İmza incelemesi için yeterli mukayese örneği sunuldu mu? Belgenin aldatma yeteneği tartışıldı mı? Evrakta sahtecilik dosyalarının büyük bölümü ceza miktarı tartışmasına hiç gelmeden bu üç soruda çözülür.
Bu yazı, suçun ceza aralıklarını değil savunma ve delil tekniğini konu almaktadır. Suçun unsurları ve yaptırımı için Kahta resmi belgede sahtecilik suçu avukatı yazımıza bakılabilir.
İmza incelemesi talebi ve belge aslının getirtilmesi konusunda bize ulaşabilirsiniz.
Birinci Kontrol: Belgenin Aslı Nerede?
Sahtecilik, bir belge üzerinde işlenir. Bu nedenle incelemenin konusu, belgenin kendisidir — tasviri veya kopyası değil. Dosyaya yalnızca fotokopi girmişse, iki ayrı iş yapılmalıdır: aslın bulunduğu kurumdan getirtilmesinin talep edilmesi ve asıl ele geçirilemiyorsa bu durumun tutanağa geçirilmesinin istenmesi.
Bu talep CMK m.206 çerçevesinde ileri sürülür. Maddeye göre sanığın sorgusundan sonra delillerin ortaya konulmasına başlanır; bir delilin ortaya konulması istemi ancak üç hâlde reddedilir: delil kanuna aykırı elde edilmişse, ispat edilmek istenen olayın karara etkisi yoksa veya istem sadece davayı uzatmak maksadıyla yapılmışsa. Belgenin aslının getirtilmesi talebi, sahtecilik iddiasının tam merkezinde olduğu için bu ret sebeplerinden hiçbirine girmez.
Pratikte asıl belge şu yerlerde aranır: ilgili kurumun evrak arşivi, noter dosyası, tapu müdürlüğü, banka şubesi, icra dosyası veya belgeyi kullanan üçüncü kişi. Belgenin hangi aşamada hangi makama sunulduğunun kronolojik olarak çıkarılması, aslın izini sürmenin en hızlı yoludur.
İkinci Kontrol: İmza ve Yazı İncelemesi
İmzanın kime ait olduğu, çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektiren bir konudur; bu nedenle CMK m.63 uyarınca bilirkişi incelemesine başvurulur. Maddeye göre bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen ya da Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir; soruşturma evresinde bu yetkiyi Cumhuriyet savcısı da kullanır.
Talebin sonuç vermesi için üç unsurun dilekçede açıkça gösterilmesi gerekir:
İnceleme konusu belge. Hangi belgenin hangi bölümünün (imza, yazı, tarih, miktar, ek ibare) incelenmesinin istendiği tek tek belirtilir.
Mukayese örnekleri. Karşılaştırmanın anlamlı olması için örneklerin iddiaya konu belgeyle yakın tarihli ve yeterli sayıda olması gerekir. Nüfus müdürlüğü kayıtları, banka imza sirküleri, tapu ve noter nezdindeki imzalı belgeler ile duruşmada huzurda alınacak yazı ve imza örnekleri bu amaçla kullanılır.
İncelenecek husus. İmzanın el ürünü olup olmadığı, atfedilen kişinin eli ürünü olup olmadığı, belgede silinti-kazıntı-ilave bulunup bulunmadığı, yazının aynı kalemle ve aynı zamanda yazılıp yazılmadığı ayrı ayrı sorulur.
Kontrol Listesi
Yargı Kararları Ne Diyor?
Fotokopi üzerinden yürüyen dosyada aslın temini ve aldatıcılığın tartışılması zorunludur. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 07.02.2024 tarihli, 2021/4335 E., 2024/1254 K. sayılı kararında; suça konu belgenin fotokopisi üzerinden yürütülen yargılamada belgenin aslının temin edilmesi, temin edilemiyorsa bu durumun tutanağa yazılması, ayrıca Ceza Genel Kurulunun 14.10.2008 ve 14.10.2003 tarihli kararlarına atıfla belgenin aldatma yeteneğinin bulunup bulunmadığının hâkim tarafından belgenin incelenmesi suretiyle saptanıp gerekçeli kararda tartışılması gerektiği belirtilmiş; bu eksikliklerle verilen hüküm bozulmuştur.
Aslı ele geçirilemeyen onaysız fotokopide suç oluşmaz. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 24.05.2023 tarihli, 2019/9884 E., 2023/4353 K. sayılı kararında; aslı ele geçirilemeyen ve onaysız fotokopiden ibaret belge bakımından sahtecilik suçunun unsurlarının oluşmadığı kabul edilerek sanık hakkında beraat kararı verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu iki karar, savunmanın sırasını belirlemektedir: önce aslın varlığı, sonra aldatma yeteneği, en sonunda imzanın aidiyeti. İlk basamakta sonuç alınan dosyada diğerlerine hiç sıra gelmez. Mevzuat ve kararlar Yargı PRO üzerinden tam metinden doğrulanmıştır.
Gerekçeli kararın bu yönden incelenmesi için destek alabilirsiniz.
İzlenecek Yol
SAHTECİLİK İDDİASINDA İZLENECEK YOL
Üç Pratik Uyarı
Birincisi, “imza bana ait değil” demek yetmez. Bu beyanın bir delil talebine dönüşmesi gerekir. Mukayese örnekleri sunulmadan yapılan bir inceleme talebi, sonuçsuz bir rapora ve dosyanın gereksiz uzamasına yol açar. Örneklerin iddiaya konu belgeyle yakın tarihli olması, raporun belirleyiciliğini doğrudan artırır.
İkincisi, belgeyi kullanan kişi ile düzenleyen kişi aynı olmak zorunda değildir. Sahte bir belgeyi bilmeden kullanan kişinin durumu, onu düzenleyen kişinin durumundan farklıdır. Bu nedenle savunmada belgenin kimin elinden çıktığı ile kim tarafından kullanıldığı ayrı ayrı ortaya konulmalıdır.
Üçüncüsü, hüküm kesinleşse bile yol kapanmaz. CMK m.311/1-a uyarınca duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliğinin sonradan anlaşılması, hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi sebebidir. Bu nedenle yeni ortaya çıkan bilirkişi raporu veya kurum yazısı, kesinleşmiş dosyada da değerlendirilebilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Evrakta sahtecilik dosyalarında savunmanın gücü, hukuki nitelendirme tartışmasından önce delil tekniğinden gelir. Belgenin aslı dosyada mı, onaysız fotokopiden mi ibaret, aldatma yeteneği gerekçeli kararda tartışılmış mı, imza incelemesi yeterli mukayese örneğiyle mi yapılmış — bu dört sorunun cevabı dosyanın yönünü belirler. Yargıtay kararları, bu kontrollerden birinin atlanmasının tek başına bozma nedeni olabileceğini göstermektedir.
Kesinleşmiş bir ceza hükmü sahte bir belgeye dayanıyorsa CMK m.311/1-a uyarınca yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
İlgili Diğer Yazılarımız
Suçun unsurları ve yaptırımı için Kahta resmi belgede sahtecilik suçu avukatı, ifade aşaması için Savcılıktan ifadeye çağrıldım: Bu ne anlama geliyor?, dava açıldıktan sonrası için İddianame düzenlendi, bundan sonra ne olur?, soruşturmanın öğrenilmesi için Hakkımda soruşturma var mı, nasıl öğrenirim?, savunma hakkı için Avukat tutmadan kendinizi savunabilir misiniz? yazılarımızı inceleyebilirsiniz. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Evrakta sahtecilik iddiasıyla karşılaşınca ilk ne yapılmalıdır?
İlk iş, iddiaya konu belgenin aslının nerede olduğunu tespit etmektir. Dosyada yalnızca fotokopi varsa, aslın bulunduğu kurumdan getirtilmesi talep edilmeli; asıl ele geçirilemiyorsa bu durumun tutanağa geçirilmesi istenmelidir.
Fotokopi üzerinden sahtecilik suçu oluşur mu?
Yargıtay kararlarında, aslı ele geçirilemeyen ve onaysız fotokopiden ibaret belgeler bakımından suçun unsurlarının oluşmadığı kabul edilmektedir. Bu nedenle dosyada aslın bulunup bulunmadığı, savunmanın ilk kontrol noktasıdır.
İmza incelemesi nasıl talep edilir?
CMK m.63 uyarınca bilirkişi incelemesine soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının, kovuşturma evresinde mahkemenin kararıyla başvurulur; şüpheli, sanık, müdafi, katılan ve vekil de talep edebilir. Talep dilekçesinde hangi belgenin, hangi karşılaştırma örnekleriyle inceleneceği açıkça gösterilmelidir.
Karşılaştırma için hangi belgeler verilir?
İncelemenin anlamlı olabilmesi için mukayeseye esas alınacak örneklerin, iddiaya konu belgeyle yakın tarihli ve yeterli sayıda olması gerekir. Nüfus müdürlüğü, banka, tapu ve noter nezdindeki imzalı belgeler ile duruşmada alınacak yazı ve imza örnekleri bu amaçla kullanılır.
Aldatma yeteneği ne anlama gelir?
Belgenin, nesnel olarak kişileri yanıltabilecek nitelikte olmasıdır. Yargıtay kararlarında, aldatıcılık niteliğinin hâkim tarafından belgenin incelenmesi suretiyle saptanması ve gerekçeli kararda tartışılması gerektiği vurgulanmaktadır. İlk bakışta anlaşılabilecek kabalıkta bir sahtelik bu niteliği taşımaz.
Belgenin aslı bulunamazsa ne olur?
Aslın bulunduğu yerden getirtilmesi, mümkün değilse bu durumun ve belgenin akıbetinin tutanağa yazılması gerekir. Yargıtay, aslı ele geçirilemeyen onaysız fotokopi bakımından beraat kararı verilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Hüküm kesinleştikten sonra sahtelik anlaşılırsa ne olur?
CMK m.311/1-a uyarınca duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliği anlaşılırsa, kesinleşen hüküm hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Sahtecilik dosyalarında belge aslının dosyaya kazandırılması, mukayese örneklerinin yeterliliğinin denetlenmesi ve bilirkişi raporlarının yöntem yönünden değerlendirilmesi gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
