Kısa cevap: Ceza yargılamasında yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş bir hükümle kapanan davanın yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur. Hükümlü lehine istem, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.311’de sayılan altı sebebe dayanır: sahte belge, yalan tanıklık veya bilirkişilik, hâkimin görev kusuru, dayanılan hukuk hükmünün kaldırılması, yeni olay veya delil ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ihlal kararı. AİHM kararına dayanan istem bir yıl içinde yapılmalıdır; diğer sebeplerde kanunda süre yoktur. İstem cezanın infazını kendiliğinden durdurmaz (m.312).
Önemli noktalar
- Yargılamanın yenilenmesi yalnız kesinleşmiş hükme karşı istenir; süresi devam eden istinaf veya temyiz yolunun yerini tutmaz.
- Hükümlü lehine 6, sanık aleyhine 3 sebep kanunda sınırlı olarak sayılmıştır (CMK m.311 ve m.314).
- AİHM ihlal kararına dayanan istem için süre, kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıldır.
- Anayasa Mahkemesi ihlal kararında yeniden yargılama 6216 sayılı Kanun m.50/2’ye dayanır.
- Lehe yenilemede yeni hüküm, önceki cezadan daha ağır olamaz (m.323/2).
Yeni delilin hükmü değiştirecek nitelikte olup olmadığı, dilekçe yazılmadan önce dosya ile birlikte değerlendirilmelidir. Kesinleşmiş kararı ve elinizdeki yeni belgeyi getirerek görüşme planlayabilirsiniz.
Yargılamanın Yenilenmesi Nedir ve Hangi Kararlara Karşı İstenir?
Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış ceza davasının, kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplerden biri gerçekleştiğinde hükmü veren mahkemece yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur. Kurum, kesin hükmün sağladığı hukuki güvenlik ile maddi gerçeğe ulaşma ihtiyacı arasındaki dengeyi kurar ve CMK m.311-323’te düzenlenmiştir.
Bu yolun ön şartı, hükmün kesinleşmiş olmasıdır. İstinaf veya temyiz süresi işlemeye devam ediyorsa yeni deliller o kanun yolunda ileri sürülür. Hangi kararların Yargıtay denetimine açık olduğunu temyiz yolunun hangi kararlara açık olduğunu anlattığımız yazıda ayrıca ele aldık. Kesin hükmün infaz edilmiş olması da isteme engel değildir (m.313/1); ceza tamamen çektirilmiş olsa bile yenileme istenebilir.
Kanun yollarına ilişkin genel hükümler yenileme istemine de uygulanır (m.317/1). İstem; yasal sebebi ve dayandığı delilleri içermek zorundadır (m.317/2).
Hükümlü Lehine Yargılamanın Yenilenmesi Hangi Hâllerde İstenebilir?
Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi, CMK m.311/1’deki altı bentten birine dayanmak zorundadır; liste sınırlıdır ve kıyasla genişletilemez. Kanun maddesi şu cümleyle başlar: “Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür”. Bentler ve ek şartlar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
(a), (b) ve (c) bentleri bir suç iddiasına dayanır. CMK m.316’ya göre bu istemler ancak o fiilden kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü varsa ya da delil yetersizliği dışında bir nedenle (ör. failin ölümü veya zamanaşımı) soruşturma başlatılamamış veya sürdürülememişse kabul edilir. Yani tanığın yalan söylediğini iddia etmek tek başına yetmez; bu iddianın ayrı bir ceza yargılamasıyla kesinleşmesi beklenir. m.316’daki bu şart, (e) bendindeki yeni delil sebebinde uygulanmaz.
Yeni Delil Ne Demektir, Hangi Belge Yeni Delil Sayılmaz?
Yeni delil, CMK m.311/1-e anlamında, kesinleşen hükmün verildiği tarihte hâkimin bilmediği ve tek başına ya da önceki delillerle birlikte değerlendirildiğinde beraati veya daha hafif bir kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikteki olay ya da delildir.
Yeni delil iki testten geçer. Birincisi yenilik: mahkemenin hüküm verirken bilmediği bir olgu olmalıdır. Dosyada bulunan, tartışılmış ve inandırıcı bulunmamış delil yeni değildir. İkincisi elverişlilik: delil sonucu değiştirebilecek güçte olmalıdır. Örnek olarak:
- Hükümlünün suç tarihinde ağır bir akıl hastalığı bulunduğunu gösteren, hükümden sonra ortaya çıkan sağlık kurulu raporu; TCK m.32 kapsamında yeniden değerlendirme gerektirebilir.
- Beraat eden yakının, hükmün kesinleşmesinden sonra suçu üstlenen dilekçesi; önceki savunmalarıyla çelişiyorsa “sözde ikrar” sayılarak reddedilebilir.
Sadece cezanın miktarını aynı kanun maddesinin sınırları içinde değiştirmeye yönelik istem kabul edilmez (m.315/1). Örneğin 2-5 yıl arasında verilen bir cezanın alt sınıra çekilmesi için yeni delil sunmak bu yolun konusu değildir; daha hafif bir kanun hükmünün uygulanmasını sağlayacak delil ise konusudur.
AİHM ve Anayasa Mahkemesi İhlal Kararından Sonra Yeniden Yargılama Nasıl Olur?
AİHM ve Anayasa Mahkemesi ihlal kararları, kesinleşmiş ceza hükmünün yeniden görülmesini sağlayan iki ayrı dayanağa sahiptir. AİHM kararı CMK m.311/1-f bendine, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine verdiği ihlal kararı ise 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.50/2’ye dayanır. Süre ve başlatma biçimi farklıdır.
AİHM ihlal kararı: bir yıllık süre
CMK m.311/1-f’ye göre ceza hükmünün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiği ve hükmün bu aykırılığa dayandığı AİHM’nin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmişse yenileme istenebilir. Kanun süreyi açıkça yazar: “Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.” 7145 sayılı Kanunla (RG 31.07.2018) dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucu verilen düşme kararları da bu bende eklenmiştir. Bent, 04.02.2003 tarihinde kesinleşmiş AİHM kararları ile bu tarihten sonra yapılan başvurular üzerine verilen kararlara uygulanır (m.311/2).
Anayasa Mahkemesi ihlal kararı: dosya mahkemeye gönderilir
6216 sayılı Kanun m.50/2’ye göre tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Mahkeme, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Bu yolda CMK m.311/1-f’deki bir yıllık süre öngörülmemiştir. Yeniden yargılama sonunda mahkeme CMK m.323/1’e göre önceki hükmün iptali ile yeni hüküm kurar ya da önceki hükmü onaylar.
Sanık Aleyhine Yargılamanın Yenilenmesi Mümkün mü?
Sanık aleyhine yargılamanın yenilenmesi mümkündür, ancak CMK m.314’te sayılan üç sebeple sınırlıdır ve kesin hükmün sanık lehine sağladığı güvenceyi korumak için dar tutulmuştur. Yeni delil sebebi aleyhe yenilemede yer almaz; beraat eden kişi hakkında sonradan bulunan yeni bir delil tek başına davayı yeniden açtırmaz.
- (a) Duruşmada sanık lehine ileri sürülen ve hükme etkili olan belgenin sahteliğinin anlaşılması.
- (b) Hükme katılan hâkimin sanık lehine ve kovuşturma veya mahkûmiyet gerektirecek şekilde görev kusuru.
- (c) Beraat eden sanığın, suçla ilgili olarak hâkim önünde güvenilebilir nitelikte ikrarda bulunması.
Hangi Hâllerde Yargılamanın Yenilenmesi İstenemez?
Yargılamanın yenilenmesi, CMK m.315’e göre iki durumda baştan kabul edilmez: cezanın kanunun aynı maddesindeki sınırlar içinde değiştirilmesi amaçlanıyorsa ve hatayı giderecek başka bir yol varsa. Bu iki yasak, kurumun ikinci bir temyiz gibi kullanılmasını önler ve uygulamada reddin en sık gerekçeleri arasındadır.
“Başka bir yol” şartı, hukuka aykırılığın olağan ya da başka bir olağanüstü kanun yoluyla giderilebildiği hâlleri kapsar. Hükümdeki hukuki hata için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (m.308) veya kanun yararına bozma (m.309) yolu açıksa, yenileme isteminde bulunulmaz.
Yargılamanın Yenilenmesi Talebi Nereye ve Nasıl Yapılır?
Yargılamanın yenilenmesi talebi, hükmü veren mahkemeye sunulan ve yasal sebep ile delilleri gösteren bir dilekçeyle yapılır (CMK m.317/2, m.318/1). İnceleme iki aşamalıdır: önce istemin kabule değer olup olmadığı duruşmasız incelenir, sonra iddialar delillerle doğrulanır. Her aşamadaki karara itiraz edilebilir.
Ceza muhakemesinde yargılamanın yenilenmesi aşamaları
m.319 ve m.321 uyarınca verilen kararlara karşı itiraz edilebilir. İtiraz süresi, kanunda ayrı hüküm olmadığından CMK m.268/1’e göre kararı öğrenme tarihinden itibaren iki haftadır. Asliye ceza mahkemesinin ret kararına yapılan itirazı yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler (m.268/3-c).
Yenileme Talebi Cezanın İnfazını Durdurur mu?
Yenileme talebi, CMK m.312’ye göre cezanın infazını kendiliğinden durdurmaz; hükümlü cezaevindeyse dilekçe verilmesiyle tahliye olmaz. Ancak mahkeme, istemin içeriğini değerlendirerek infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle dilekçede infazın durdurulması talebi ayrıca ve gerekçeli olarak yazılmalıdır.
Kanunun ifadesi şöyledir: “Yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını ertelemez. Ancak mahkeme, infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir.” İnfaz aşamasının işleyişini ceza kesinleştikten sonraki infaz sürecini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.
Yeniden Yargılama Sonunda Hangi Kararlar Verilebilir?
Yeniden yargılama sonunda mahkeme, CMK m.323/1’e göre ya önceki hükmü onaylar ya da hükmü iptal ederek dava hakkında yeniden hüküm kurar. Hükümlü lehine yapılan istemde yeni hüküm, önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır bir cezayı içeremez (m.323/2).
Bazı hâllerde duruşma açılmadan da karar verilir. Hükümlü ölmüşse mahkeme gerekli delilleri topladıktan sonra beraat veya ret kararı verir (m.322/1). Diğer hâllerde yeterli delil varsa, Cumhuriyet savcısının uygun görüşü alınarak duruşmasız derhâl beraat kararı verilebilir (m.322/2). Beraat kararıyla önceki hüküm de ortadan kaldırılır; istem sahibi isterse iptal kararı gideri Hazineye ait olmak üzere Resmî Gazete’de ilan edilir (m.322/4).
Yenileme sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyetin infazı nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar CMK m.141-144 hükümlerine göre tazmin edilir (m.323/3).
Yenileme talebi infazı kendiliğinden durdurmadığından, hakkında yakalama emri bulunan hükümlünün teslim olma usulünü ayrıca bilmesi gerekir.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Yargılamanın yenilenmesi istemlerinin büyük kısmı, sebebin kanundaki bentlere oturtulmaması ya da yeni delil kavramının yanlış anlaşılması nedeniyle kabule değer bulunmadan reddedilir. Dosyalarda sık karşılaşılan hatalar şunlardır.
- Eski savunmayı yeni delil gibi sunmak: Yargılamada ileri sürülmüş ve mahkemece tartışılmış delil, yeniden sunulduğunda yeni sayılmaz.
- Yenilemeyi ikinci temyiz gibi kullanmak: Hukuki değerlendirmeye itiraz, yenileme sebebi değildir; m.315/2 başka yol varsa bu yolu kapatır.
- Yalan tanıklık iddiasını tek başına dayanak yapmak: (b) bendinde m.316 gereği kesinleşmiş mahkûmiyet ya da kanundaki istisnai durum aranır.
- AİHM kararından sonra süreyi kaçırmak: Bir yıllık süre, AİHM kararının kesinleştiği tarihten başlar.
- İnfazın durdurulmasını istememek: Talep infazı kendiliğinden durdurmadığından durdurma istemi ayrıca yazılmalıdır.
- Ret kararına itiraz süresini geçirmek: m.319 ve m.321 kararlarına itiraz süresi iki haftadır.
Yargıtay Kararları
Yargıtay ceza dairelerinin aşağıdaki kararları, yeni delil kavramının ve Anayasa Mahkemesi ihlal kararı sonrası yeniden yargılamanın nasıl uygulandığını gösterir. Kararların tam metinleri okunmuştur.
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 25.09.2024 tarihli, 2024/402 E., 2024/4620 K. sayılı kararı: Daire, yeni delil veya yeni olayın kesinleşen hükmün verildiği tarihte hâkimin bilmediği delil veya olay olması gerektiğini belirtmiştir. Hükümden sonra sunulan ve şizofreni teşhisi içeren sağlık raporuna rağmen yenileme talebinin reddine yapılan itirazın reddedilmesini kanun yararına bozmuş; cezai ehliyet yönünden rapor alınması gerektiğine hükmetmiştir.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 13.05.2025 tarihli, 2025/5683 E., 2025/8847 K. sayılı kararı: Hırsızlık dosyasında beraat eden diğer sanığın, hükümler kesinleştikten sonra suçu kendisinin işlediğini bildiren dilekçesi, önceki savunmalarıyla çeliştiği için “sözde ikrar” sayılmış ve yeni delil kabul edilmemiştir; kanun yararına bozma istemi reddedilmiştir.
- Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 06.01.2026 tarihli, 2025/8888 E., 2026/420 K. sayılı kararı: Anayasa Mahkemesinin ifade özgürlüğü ihlali kararından sonra 6216 sayılı Kanun m.50/2 uyarınca yeniden yargılama yapılması ve CMK m.323/1’e göre önceki hükmün iptaliyle yeni hüküm kurulması gerektiğini belirterek, bunu gözetmeyen Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozmuştur.
Kesinleşmiş hükmü, gerekçeli kararı ve yeni ortaya çıkan belge ya da ihlal kararını getirerek görüşme planlayabilirsiniz. İstemin hangi bende dayanabileceğini ve infazın durdurulmasının istenip istenemeyeceğini dosya üzerinden inceleyelim.
Sıkça Sorulan Sorular
Yargılamanın yenilenmesi için bir süre var mı?
CMK, hükümlü lehine yenileme sebeplerinin çoğu için süre öngörmez; hüküm infaz edilmiş olsa bile istem yapılabilir (m.313/1). Tek istisna AİHM ihlal kararına dayanan m.311/1-f bendidir: istem, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
Yargılamanın yenilenmesi dilekçesi hangi mahkemeye verilir?
Dilekçe, hükmü veren mahkemeye sunulur (CMK m.318/1). Yargıtay’ın m.303 uyarınca doğrudan hüküm kurduğu dosyalarda da başvuru hükmü vermiş olan mahkemeye yapılır (m.318/2).
Yargılamanın yenilenmesi talebi reddedilirse ne yapılır?
Talebin kabule değer görülmemesine (m.319) ya da esassız bulunarak reddine (m.321) ilişkin kararlara itiraz edilebilir. İtiraz süresi, kararı öğrenme tarihinden itibaren iki haftadır (m.268/1).
Hükümlü öldükten sonra yargılamanın yenilenmesi istenebilir mi?
Evet. Hükümlünün ölümü isteme engel değildir; ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu ve kardeşleri istemde bulunabilir, bunların yokluğunda Adalet Bakanı da isteyebilir (CMK m.313). Mahkeme bu durumda duruşma yapmadan beraat veya ret kararı verir (m.322/1).
Daha önce dosyada bulunan bir belge yeni delil sayılır mı?
Hayır. Yeni delil, kesinleşen hükmün verildiği tarihte hâkimin bilmediği delil veya olaydır. Dosyada önceden bulunan ve mahkemece değerlendirilen belge yeni delil niteliği taşımaz.
Yargılamanın yenilenmesinde ceza artırılabilir mi?
Hükümlü lehine yapılan istemde artırılamaz: yeniden verilecek hüküm önceki cezadan daha ağır olamaz (CMK m.323/2). Sanık aleyhine yenileme ise yalnız m.314’teki üç sınırlı sebeple mümkündür.
Yargılamanın yenilenmesi ile hukuk davasındaki yargılamanın iadesi aynı şey mi?
Hayır. Bu yazıda anlatılan kurum, 5271 sayılı CMK m.311-323’te düzenlenen ceza yargılamasına özgü yoldur. Hukuk davalarındaki yargılamanın iadesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda ayrı sebep ve sürelerle düzenlenmiştir.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı avukattır ve Kahta ile Adıyaman merkezde ceza yargılamasında müdafilik ve vekillik yürütmektedir. Kesinleşmiş hükümlere karşı yargılamanın yenilenmesi istemleri ile istinaf ve temyiz aşamasındaki işlemler için Kahta istinaf ve Yargıtay temyiz avukatlığı sayfamıza bakabilirsiniz. Bu yazı 27 Ekim 2026 itibarıyla güncel CMK ve 6216 sayılı Kanun metinleri ile tam okunmuş Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Kanun metninin resmî hâline 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr) üzerinden ulaşabilirsiniz.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
