Kısa cevap: Genel bir yasak yoktur. Ceza almış olmak, tek başına pasaport alınmasına engel değildir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.22, pasaport verilmeyecek hâlleri sınırlı olarak saymakta ve bu sayımda “hükümlü olmak” yer almamaktadır. Belirleyici olan tek şey, hakkınızda yurt dışına çıkmanızı yasaklayan bir mahkeme kararının bulunup bulunmadığıdır.
Bu nedenle soru doğru biçimde şöyle kurulmalıdır: “Ceza aldım, pasaport alabilir miyim?” değil, “Hakkımda yurt dışına çıkış yasağı var mı?” İki ayrı mevzuat alanı — pasaport idaresi ve ceza muhakemesi — bu noktada kesişir.
Yurt dışına çıkış yasağının kaynağı ve kaldırılma yolu hakkında bize ulaşabilirsiniz.
Pasaport Kanunu Ne Diyor?
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi, pasaport veya vesika verilmesi yasak olan hâlleri düzenlemektedir. Yürürlükteki metne göre pasaport veya seyahat vesikası verilmeyecek kişiler iki gruptur:
Birinci grup: yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlar. Buradaki ölçüt bir yargı kararıdır. Mahkûmiyetin kendisi değil, yurt dışına çıkışı yasaklayan ayrı bir karar aranır.
İkinci grup: terör örgütleriyle bağlantı tespiti yapılanlar. Madde, terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurt dışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf, dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenleri kapsamaktadır.
Maddenin devamında, yabancı memleketlere gitmeleri mahkemelerce yasaklananlar dışında kalanlara zaruri hâllerde Cumhurbaşkanının onayı ile pasaport veya seyahat vesikası verilebileceği de düzenlenmiştir. Ayrıca bu durumda olanların kimlik bilgileri ve tahdit sebebi ilgili daireler tarafından polis makamlarına bildirilir. Bu son nokta pratikte önemlidir: bir engel kaydıyla karşılaşıldığında sorulacak ilk soru, tahdit sebebinin ne olduğudur.
Anayasal Çerçeve ve Adlî Kontrol
Anayasa m.23, yerleşme ve seyahat hürriyetini güvence altına almaktadır. Maddeye göre seyahat hürriyeti suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir. Aynı maddenin devamı daha da nettir: vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.
Bu anayasal çerçeve, yurt dışına çıkış yasağının pratikteki asıl kaynağını da açıklar: adlî kontrol. CMK m.109/1 uyarınca bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir; m.109/3-a ise bu yükümlülüklerin ilki olarak yurt dışına çıkamamak yükümlülüğünü saymaktadır.
Dolayısıyla devam eden bir soruşturma veya kovuşturma varsa engel, pasaport idaresinden değil hâkimlik kararından gelir. Bu durumda yapılacak iş pasaport başvurusunu yenilemek değil, tedbirin kaldırılmasını veya değiştirilmesini talep etmektir.
Karşılaştırma
Yargı Kararları Ne Diyor?
Cezası infaz edilmiş bir suç, yurt dışına çıkış engeline dayanak olamaz. Danıştay 10. Dairesi, 31.05.1995 tarihli, 1993/5052 E., 1995/2724 K. sayılı kararında; cezası infaz edilmiş bir suça dayanılarak kişinin yurt dışına çıkma hürriyetinin kısıtlanmasının Anayasa’nın 23. ve 38. maddelerine ve 5682 sayılı Kanun’a aykırı olduğu gerekçesiyle idari işlemin iptaline karar verilmiştir. Karar, mahkûmiyetin kendiliğinden ve süresiz bir seyahat engeli yaratmadığını göstermektedir.
Devam eden dosyada yasağın sürdürülmesi de denetime tâbidir. Anayasa Mahkemesi, Hakkı Gök başvurusu (B. No: 2017/33469, 3/11/2022) kararında; yurt dışına çıkış yasağı şeklindeki adlî kontrol tedbirine karar verilirken ve devamına hükmedilirken kişinin yurt dışındaki ailevi, kişisel ve mesleki bağları ile isnat edilen suçun niteliği, delil durumu ve mahkûmiyet hâlinde alacağı cezanın ağırlığının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda hâkimliklerin başvurucunun bu yöndeki itirazlarını hiç tartışmadığı, tekrar içeren genel ve soyut gerekçelerle talepleri reddettiği ve daha hafif alternatif tedbirlerin değerlendirilmediği tespit edilerek özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
Aynı kararda ortaya konulan bir ilke de şudur: koruma tedbirleri geçicidir; süresinin uzaması anayasal haklar üzerindeki baskıyı ağırlaştırır ve belirsiz bir süre otomatik olarak sürdürülen yasak orantısız hâle gelebilir. Mevzuat ve kararlar Yargı PRO üzerinden tam metinden doğrulanmıştır.
Kaldırma talebinizin ailevi ve mesleki bağlarla desteklenmesi için destek alabilirsiniz.
İzlenecek Yol
PASAPORT VE ÇIKIŞ ENGELİNDE İZLENECEK YOL
Üç Pratik Uyarı
Birincisi, kaydın dayanağını öğrenmeden başvuru tekrarlanmamalıdır. 5682 m.22 uyarınca tahdit sebebi ilgili dairelerce polis makamlarına bildirilmektedir. Engelin kaynağı belirlenmeden yapılacak yeni bir pasaport başvurusu aynı sonuçla karşılaşır; doğru adım, dayanak kararı veya işlemi tespit etmektir.
İkincisi, kaldırma talebi somut verilerle desteklenmelidir. Anayasa Mahkemesi kararında da görüldüğü üzere, soyut bir “mağdur oluyorum” beyanı yerine yurt dışındaki ailevi, kişisel, mesleki ve ekonomik bağların belgeyle ortaya konulması belirleyicidir. Çalışma sözleşmesi, ikamet izni, aile üyelerinin kayıtları, şirket belgeleri bu amaçla sunulur.
Üçüncüsü, daha hafif tedbir önerilmesi talebi güçlendirir. CMK m.109 birden fazla yükümlülük türü öngörmektedir. Kaldırma talebinde, tedbirden beklenen amacın — örneğin duruşmalara katılımın sağlanmasının — daha az sınırlayıcı bir yükümlülükle de gerçekleşebileceğinin gösterilmesi, kararın gerekçelendirilmesini zorunlu kılar.
Sonuç ve Değerlendirme
“Ceza aldım, pasaport alabilir miyim?” sorusunun cevabı mevzuatta mahkûmiyete göre değil, karara göre verilmiştir. 5682 m.22’deki sayım sınırlıdır ve hükümlü olmak tek başına bu sayımda yer almaz; Anayasa m.23 ise vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini söylemektedir. Dolayısıyla engelle karşılaşıldığında yapılacak iş iki adımdır: dayanağı tespit etmek ve dayanak bir koruma tedbiri ise somut verilerle kaldırılmasını istemek.
İlgili Diğer Yazılarımız
Sicil kayıtlarının silinmesi için Adli sicil kaydı ne zaman ve nasıl silinir?, sicilin iş hayatına etkisi için Sabıka kaydı işe girmeye engel olur mu?, güvenlik soruşturması için Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanırsa ne yapılabilir?, arşiv kaydı süreçleri için Kahta adli sicil ve arşiv kaydı silme avukatı, infazın başlangıcı için Ceza kesinleştikten sonra infaz süreci nasıl başlar? yazılarımızı inceleyebilirsiniz. Pasaport Kanunu’nun güncel tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir.
Pasaport dışında hapis cezasının kamu görevi ve şirket yöneticiliği gibi haklara etkisi hak yoksunlukları başlıklı yazımızda anlatılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ceza almak pasaport alınmasına engel midir?
Hayır, genel bir engel bulunmamaktadır. 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.22, pasaport verilmesinin yasak olduğu hâlleri sınırlı olarak saymaktadır ve bu sayımda “hükümlü olmak” tek başına yer almamaktadır. Belirleyici olan, hakkınızda yurt dışına çıkmanızı yasaklayan bir mahkeme kararının bulunup bulunmadığıdır.
Pasaport hangi hâllerde verilmez?
5682 m.22 uyarınca yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurt dışındaki belirli kuruluşların kurucu, yönetici veya çalışanı olduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere pasaport veya seyahat vesikası verilmez.
Mahkeme kararı olmadan idare yurt dışına çıkışı engelleyebilir mi?
Anayasa m.23 uyarınca vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir. Dolayısıyla sınırlamanın dayanağı bir yargı kararı olmak zorundadır.
Soruşturma aşamasında yurt dışına çıkış yasaklanabilir mi?
Evet. CMK m.109/3-a uyarınca tutuklama sebeplerinin bulunduğu hâllerde şüphelinin tutuklanması yerine yurt dışına çıkamamak yükümlülüğü altında adlî kontrole tabi tutulmasına karar verilebilir. Bu, pasaport mevzuatından ayrı ve yargısal bir tedbirdir.
Yurt dışına çıkış yasağına itiraz edilebilir mi?
Edilebilir ve tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi de istenebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarında, kişinin yurt dışındaki ailevi, kişisel ve mesleki bağlarının ileri sürüldüğü taleplerin genel ve soyut gerekçelerle reddedilmesinin hak ihlaline yol açabileceği belirtilmektedir.
Cezası infaz edilmiş bir suç yurt dışına çıkışa engel olur mu?
Danıştay kararlarında, cezası infaz edilmiş bir suça dayanılarak yurt dışına çıkma hürriyetinin kısıtlanmasının hukuka aykırı olduğu kabul edilmiştir. Böyle bir engel kaydıyla karşılaşılması hâlinde kaydın dayanağının sorgulanması gerekir.
Denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme döneminde pasaport alınabilir mi?
Bu dönemlerde pasaport verilmesini doğrudan yasaklayan genel bir hüküm bulunmamaktadır; ancak infaz rejiminin gerektirdiği yükümlülükler kişinin seyahatini fiilen kısıtlayabilir. Örneğin 5275 m.16/A uyarınca çocuğunun hastalığı nedeniyle infazı ertelenen hükümlü hakkında Cumhuriyet savcısı tarafından ayrıca yurt dışına çıkamama yükümlülüğü konulur.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku ve idari yargı alanlarında da faaliyet göstermektedir. Yurt dışına çıkış engeli dosyalarında tahdit sebebinin tespiti, kaldırma taleplerinin somut belgelerle desteklenmesi ve kanun yollarının süresinde kullanılması gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
