Kısa cevap: Katılan olmak, ceza davasında taraf hâline gelmektir. CMK m.237 uyarınca mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir. En güçlü sonucu m.242’de yazılıdır: katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir.
Pratikte en çok kaybedilen hak budur. Duruşmalardan haberdar olup katılma talebinde bulunmayan suçtan zarar gören, çoğu hâlde hükmü kendi başına istinaf veya temyiz edemez. Aşağıda bu eşiğin tam olarak nerede olduğu, Ceza Genel Kurulu kararıyla birlikte anlatılmaktadır.
Katılma talebinizin zamanı ve usulü için iletişime geçebilirsiniz.
Kim Katılabilir, Nasıl Katılır?
Kimler. CMK m.237/1 üç grup sayar: mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ve malen sorumlu olanlar. Katılma için aranan “suçtan zarar görme”, Yargıtay kararlarında suçtan doğrudan zarar görmüş bulunma hâli olarak anlaşılmaktadır; dolaylı zararlar bu kapsamda değerlendirilmez.
Ne zaman. İlk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında, hüküm verilinceye kadar. Kanun yolu muhakemesinde ilk kez katılma istenemez (m.237/2). Buna karşılık ilk derecede ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır.
Nasıl. m.238 uyarınca mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. Duruşma sırasında şikâyeti belirten ifade üzerine, suçtan zarar görene davaya katılmak isteyip istemediği sorulur. Cumhuriyet savcısı, sanık ve varsa müdafiinin dinlenmesinden sonra istemin uygun olup olmadığına karar verilir.
Davayı durdurur mu? Hayır. m.240/1 uyarınca katılma davayı durdurmaz; tarihi belirlenmiş duruşma ve diğer işlemler, vaktin darlığından dolayı katılan çağrılamayacak olsa bile belirli gününde yapılır.
Katılanın Hakları
Katılmazsanız Kanun Yolu Kapanır mı?
Bu sorunun cevabı ince bir ayrıma dayanır ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.03.2022 tarihli, 2021/375 E., 2022/185 K. sayılı kararında ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
Karara göre suçtan zarar görenlerin kanun yoluna başvurma yetkisi kural olarak katılma şartına bağlıdır; CMK m.234’te mağdur ve şikâyetçinin hakları sayılırken “davaya katılmış olma koşuluyla” kanun yollarına başvurabileceği belirtilmiştir. Bu nedenle m.260 uyarınca “katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş” olmanın tek başına kanun yolu hakkı sağlayabilmesi için şu üç durumdan birinin bulunması gerekir: kişinin kamu davasından haberdar edilmemiş olması, haberdar edilmekle birlikte katılma hakkının kendisine hatırlatılmamış olması ya da şikâyeti belirten ifadesi üzerine katılmak isteyip istemediğinin sorulmamış olması. Aksi hâlde, yani duruşmalardan haberdar edilmiş ve katılma hakkı hatırlatılmış olan suçtan zarar görenin, katılma isteminde bulunmadıkça kanun yoluna başvurma hakkı bulunmamaktadır.
Aynı karar katılmanın niteliğini de ortaya koyar: katılma şahsa sıkı surette bağlı bir haktır; bu nedenle katılanın ölümüyle hükümsüz kalır, ancak mirasçılar katılanın haklarını takip etmek üzere davaya katılabilirler. Çocuk mağdurlar bakımından ise şu ölçüt benimsenmiştir: herhangi bir malullüğü bulunmayan çocukların, beyanda bulundukları tarihte on beş yaşından küçük olmaları hâlinde katılma bakımından ayırt etme gücüne sahip olmadıkları kabul edilir; bu hâlde katılma konusundaki haklar kanuni temsilci tarafından kullanılır ve kanuni temsilci ile baroca görevlendirilen vekilin iradeleri çelişirse kanuni temsilcinin iradesine üstünlük tanınır.
Talebin reddi kanun yolunu kapatmaz. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 23.12.2024 tarihli, 2024/7716 E., 2024/8758 K. sayılı kararında; soruşturmada şikâyetçi olmayan, ancak duruşma gününün bildirilmesi üzerine duruşmada şikâyetçi olduğunu bildiren suçtan zarar görenin katılma istemi reddedilmiş olsa bile, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı itiraz yoluna başvurma hakkı bulunduğu; merciin itirazı sıfat yönünden reddetmeyip hem usul hem esas yönünden inceleme yapması gerektiği belirtilerek karar kanun yararına bozulmuştur. Aynı kararda, Ceza Genel Kurulunun yerleşik kabulü aktarılarak soruşturma aşamasındaki şikâyetten vazgeçmenin kovuşturma aşamasında katılmaya engel olmadığı, buna karşılık kovuşturma aşamasında vazgeçilmesi hâlinde katılma olanağının kalmayacağı vurgulanmıştır. Mevzuat ve kararlar Yargı PRO üzerinden tam metinden doğrulanmıştır.
Dosyanızdaki aşamaya göre yapılması gerekenler için destek alabilirsiniz.
Adım Adım
KATILAN OLMA SÜRECİ
Gözden Kaçan Üç Ayrıntı
Birincisi, “şikâyetçiyim” demek katılma talebi değildir. Kanun, şikâyeti belirten ifade üzerine mahkemenin katılmak isteyip istemediğini sormasını öngörür. Soru sorulmuşsa ve cevap verilmemişse sonuç, katılma istenmemiş olması gibi değerlendirilebilir. Bu nedenle duruşmada açıkça “davaya katılmak istiyorum” beyanının tutanağa geçirilmesi önemlidir.
İkincisi, katılma kararı verilmemesi de bir hukuka aykırılıktır. Talep bulunmasına rağmen istemin uygun olup olmadığına karar verilmemesi hâlinde CMK m.260/1 devreye girer ve kişinin kanun yolu hakkı korunur; uygulamada Yargıtay bu kişileri CMK m.237/2 uyarınca katılan olarak kabul edip incelemeye geçmektedir.
Üçüncüsü, vazgeçmenin zamanlaması belirleyicidir. Soruşturmada şikâyetçi olmamak kovuşturmada katılmaya engel değildir; buna karşılık kovuşturma aşamasında şikâyetten vazgeçmek katılma olanağını ortadan kaldırır ve verilmiş katılma kararını hükümsüz kılar. Taraflar arasında bir anlaşma düşünülüyorsa bu sonuç gözetilmelidir.
Sonuç ve Değerlendirme
Katılan olmak, ceza davasında yalnızca dinlenen değil talep eden ve başvuran konuma geçmektir. Katılma, ilk derecede hüküm verilinceye kadar dilekçeyle veya tutanağa geçirilen beyanla istenir; en önemli sonucu savcıdan bağımsız kanun yolu yetkisidir. Buna karşılık duruşmalardan haberdar edilip katılma hakkı hatırlatıldığı hâlde talepte bulunmayan suçtan zarar görenin kanun yolu hakkı bulunmaz. Dolayısıyla bu yazıdaki en pratik tavsiye tek cümleyle özetlenebilir: beyanınızı net biçimde tutanağa geçirtin.
Katılma talebinin duruşma ve karar bildirimlerini nasıl düzenli hâle getirdiğini mağdur dosya takibi yazımızda açıkladık.
İlgili Diğer Yazılarımız
Süreci başlatan aşama için Suç duyurusunda bulunmak için izlenecek adımlar ve Şikâyet dilekçesinde nelere yer verilmeli?, süreler için Şikâyet süresi kaç gündür ve ne zaman başlar?, alternatif çözüm yolu için Kahta uzlaştırma avukatı, sıfatlar için Şüpheli ile sanık arasındaki fark nedir? yazılarımızı inceleyebilirsiniz. Kanun’un güncel tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Davaya katılmak ne demektir?
Ceza Muhakemesi Kanunu m.237 uyarınca mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanların, şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına taraf olarak dâhil olmasıdır. Katılan, davayı savcıdan bağımsız biçimde takip edebilir.
Katılma ne zamana kadar istenebilir?
İlk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında, hüküm verilinceye kadar istenebilir. Kanun yolu muhakemesinde ilk kez katılma isteğinde bulunulamaz; ancak ilk derecede ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan istekler, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenir.
Katılma nasıl talep edilir?
CMK m.238 uyarınca mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. Duruşmada şikâyeti belirten ifade üzerine, suçtan zarar görene davaya katılmak isteyip istemediği sorulur.
Katılan olmanın en önemli sonucu nedir?
CMK m.242 uyarınca katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir. Yani savcı istinaf veya temyiz yoluna gitmese bile katılan kendi başına başvurabilir.
Katılan avukat talep edebilir mi?
CMK m.239/1 uyarınca katılan; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Katılanın çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması hâlinde istem aranmaz.
Katılma talebim reddedilirse kanun yoluna başvurabilir miyim?
Evet. CMK m.260/1 uyarınca katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için de kanun yolları açıktır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi 23.12.2024 tarihli kararında, katılma talebi reddedilen kişinin itirazının sıfat yönünden reddedilmesini hukuka aykırı bulmuştur.
Soruşturmada şikâyetçi olmazsam sonra katılabilir miyim?
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun yerleşik kabulüne göre soruşturma aşamasındaki şikâyetten vazgeçme, sonradan kovuşturma aşamasında kamu davasına katılmaya engel değildir. Ancak kovuşturma aşamasında şikâyetten vazgeçilirse katılma olanağı kalmaz, verilmiş katılma kararı da hükümsüz kalır.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Mağdur ve katılan vekilliği dosyalarında katılma beyanının tutanağa doğru geçirilmesi, talebin karara bağlanmasının takibi ve kanun yolu sürelerinin izlenmesi gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
