Kısa cevap: Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre buna dâhil değildir ve en çok 12 saattir (CMK m.91). Toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatma emri verebilir. Bu sürede aile görüşmesi kural olarak yapılamaz; görüşme hakkı müdafie tanınmıştır ve müdafi görüşmesi gizlidir, sınırlandırılamaz. Şüphelinin susma hakkı vardır. Gözaltına ve uzatma emrine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Bu yazı, yakını gözaltına alınmış kişiler için yazıldı. Yapılabilecek şeyler sınırlıdır ama etkilidir ve hepsi hukuki yollardan geçer: müdafi görevlendirilmesini sağlamak, sürelerin doğru işletilip işletilmediğini takip etmek ve sağlık kontrolünün yapılmasını istemek.
Gözaltı süreci işlerken ulaşabileceğiniz bir numara için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Gözaltı Nedir, Nasıl Başlar?
Gözaltı, yakalanan kişinin soruşturmanın tamamlanması amacıyla kanunda öngörülen süreyle özgürlüğünden geçici olarak yoksun bırakılmasıdır. Kararı Cumhuriyet savcısı verir; kolluk kendi başına gözaltı kararı alamaz. Gözaltına alma, soruşturma bakımından zorunlu olması ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin bulunması hâlinde uygulanabilir.
Gözaltı bir cezalandırma değildir; bir koruma tedbiridir. Gözaltına alınmak suçlu olmak anlamına gelmez ve bu süre içinde kişi masumiyet karinesinden yararlanmaya devam eder. Süre sonunda savcılık ya serbest bırakma ya da tutuklama istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk kararı verir.
Süreler
Yakın Olarak Yapabilecekleriniz
YAKIN OLARAK İZLENECEK ADIMLAR
Şüphelinin Hakları
Gözaltı süresince kişinin kanunla korunan hakları vardır ve bu hakların kullanılması engellenemez:
- Müdafi yardımından yararlanma: Kişi avukat seçebilir; seçemediği ve zorunlu müdafilik hâllerinden biri bulunduğu takdirde baro tarafından ücretsiz müdafi görevlendirilir. Müdafi ile görüşme gizlidir ve sınırlandırılamaz.
- Susma hakkı: İfade vermek zorunlu değildir ve susmak aleyhe değerlendirilemez. Kimlik bilgilerine ilişkin sorulara doğru cevap verme yükümlülüğü devam eder.
- İsnadı öğrenme: Kişiye hangi suçtan dolayı şüpheli sayıldığı bildirilir.
- Yakınına haber verilmesi: Durumun bir yakınına gecikmeksizin bildirilmesi öngörülmüştür.
- Sağlık kontrolü: Gözaltına alma ve salıverme aşamalarında sağlık kontrolü yapılması usulen düzenlenmiştir.
- Tutanağı okuma: İfade tutanağı okunmadan imzalanmamalıdır; beyanının tutanağa doğru geçtiğinden emin olmak kişinin hakkıdır.
Bu hakların en kritik olanı ilkidir. İfade, müdafi hazır bulunmadan verilmemelidir. Gözaltı sürecinin en çok sonuç doğuran anı ifade alma anıdır ve bu aşamada söylenenler dosyanın tamamını etkiler.
Bu tek adım, dosyanın bütün seyrini etkileyebilir.
Gözaltı Sonunda Ne Olur?
Süre sonunda üç sonuçtan biri ortaya çıkar. Birincisi serbest bırakma: soruşturma için gözaltının sürdürülmesine gerek görülmezse kişi salıverilir, soruşturma dosya üzerinden devam eder. İkincisi adli kontrolle salıverilme: tutuklama yerine, yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü veya konutu terk etmeme gibi tedbirler uygulanabilir. Üçüncüsü tutuklama istemiyle sevk: savcılık kişiyi sulh ceza hâkimliğine sevk eder ve hâkim tutuklama ya da adli kontrol kararı verir.
Bu son hâlde sevk aşaması, sürecin ikinci kritik anıdır. Tutuklamaya alternatif olarak adli kontrol talebinin gerekçeli biçimde ileri sürülmesi, kişinin sabit ikametinin, çalışma durumunun ve kaçma şüphesini zayıflatan unsurların belgeyle ortaya konulması bu aşamada yapılır. Tutuklama kararı verilirse karara karşı itiraz yolu açıktır.
Sonuç ve Değerlendirme
Yakını gözaltına alınan kişinin yapabileceği şeyler sınırlıdır, ama üçü gerçekten fark yaratır: müdafi görevlendirilmesini sağlamak, ifadenin müdafi hazır bulunmadan verilmemesini temin etmek ve sürelerin doğru işletilip işletilmediğini takip etmek. Gözaltının bir cezalandırma olmadığı, süresinin kanunla sınırlı olduğu ve sonunda serbest bırakma dâhil birden çok sonucun mümkün olduğu unutulmamalıdır.
Bu görüşmenin ne zaman yapılacağını ve hangi hâllerde kısıtlanabileceğini ifadeden önce avukatla görüşme hakkı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Yakınınız hakkında yakalama kararı varsa kendiliğinden başvurunun nasıl yapılacağını yakalama kararı varken teslim olma yazımızda anlattık.
İlgili Diğer Yazılarımız
Şüphelinin haklarının ayrıntısı için Kahta gözaltı ve şüpheli hakları avukatı yazımızı, tutuklama kararına karşı izlenecek yol için Kahta tutuklama itiraz avukatı yazımızı, tutuklamaya alternatif tedbirler için Kahta adli kontrol tedbiri avukatı yazımızı inceleyebilirsiniz. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Gözaltı süresi en fazla ne kadardır?
CMK m.91 uyarınca gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Yakalama yerinden en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre bu süreye dâhil değildir ve en çok on iki saat olabilir.
Toplu suçlarda süre uzar mı?
Evet. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatılmasını yazılı olarak emredebilir. Uzatma emri gözaltına alınan kişiye derhâl bildirilir.
Yakınımın gözaltına alındığını nasıl öğrenirim?
Kanun, yakalanan veya gözaltına alınan kişinin durumunun bir yakınına gecikmeksizin bildirilmesini öngörmüştür. Bildirim yapılmadığı düşünülüyorsa ilgili kolluk birimine ve Cumhuriyet başsavcılığına başvurulabilir.
Gözaltındaki kişiyle görüşebilir miyim?
Gözaltı süresince aile görüşmesi kural olarak yapılamaz; bu dönemde görüşme hakkı müdafie tanınmıştır. Müdafi ile görüşme gizlidir ve bu görüşme sınırlandırılamaz.
Müdafi nasıl görevlendirilir?
Kişi kendisi avukat seçebilir. Seçemediği ve kanunda öngörülen zorunlu müdafilik hâllerinden biri bulunduğu takdirde, talebi aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir. Bu görevlendirme ücretsizdir.
İfade vermek zorunlu mudur?
Hayır. Şüphelinin susma hakkı vardır ve bu hakkın kullanılması aleyhine değerlendirilemez. Kimlik bilgilerine ilişkin sorulara doğru cevap verme yükümlülüğü ise devam eder.
Gözaltına itiraz edilebilir mi?
Evet. Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcı emrine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Hâkim incelemeyi kanunda öngörülen kısa süre içinde yapar.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında da faaliyet göstermektedir. Gözaltı dosyalarında sürelerin takibi, ifade aşamasında müdafi hazır bulunmasının sağlanması ve sevk aşamasında adli kontrol talebinin gerekçelendirilmesi gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
