Kısa cevap: Adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet Başsavcılığına verilir ve savcı otuz gün içinde ödeme emri tebliğ eder. Ceza süresinde ödenmezse, 5275 sayılı Kanun m.106/3 uyarınca ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı savcının kararıyla hapse çevrilir; infaz ise öncelikle kamuya yararlı bir işte çalıştırma suretiyle yerine getirilir ve iki saat çalışma bir gün sayılır. Programa uyulmazsa çalışılan günler mahsup edilerek kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir. Hapis süresi üç yılı, birden fazla hükümde beş yılı geçemez.
Adli para cezası, “ödenmezse hapis” denkleminden ibaret değildir. Bu yazıda ödeme takvimi, taksit imkânları ve ödenmeme hâlinde işleyen infaz zinciri ele alınmaktadır.
Taksit, mehil ve infaz seçeneklerini birlikte değerlendirmek için iletişime geçebilirsiniz.
Adli Para Cezası Nasıl Hesaplanır?
Türk Ceza Kanunu m.52/1 uyarınca adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanır. İkinci fıkra bir gün karşılığı miktarı en az 100, en fazla 500 Türk Lirası olarak belirler; bu miktar kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Üçüncü fıkra gereğince kararda tam gün sayısı ile bir gün karşılığı miktarın ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur.
Bu iki unsurun kararda ayrı ayrı yer alması yalnızca şekli bir gereklilik değildir: ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısının hesaplanabilmesi, dolayısıyla infazın belirlenebilmesi buna bağlıdır.
Ödeme Takvimi: Mehil ve Taksit
Hâkim, TCK m.52/4 uyarınca kişinin ekonomik ve şahsi hâllerini gözeterek hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yılı aşmamak üzere mehil verebileceği gibi, cezanın taksitle ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Aynı fıkra gereğince kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi hâlinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.
Hükümde taksitlendirme yoksa 5275 sayılı Kanun m.106/6 ayrı bir imkân tanır: bir aylık süre içinde adli para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine, geri kalan kısmın birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır.
Denetimli serbestlik programı ve mahsup hesabı için dosyanızı birlikte inceleyebiliriz.
Ödenmezse İşleyen Zincir
5275 sayılı Kanun m.106/2 uyarınca adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet Başsavcılığına verilir ve savcı otuz gün içinde ödeme emri tebliğ eder. Hükümlü tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içinde cezayı ödemezse, m.106/3’ün 6545 sayılı Kanun’la değişik hâline göre savcının kararıyla ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilir ve hükümlünün iki saat çalışması bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir. Günlük çalışma süresi en az iki, en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir.
Burada sık karıştırılan bir ayrım vardır: kamuya yararlı işte çalıştırma kararı infaz aşamasına aittir, hükmü kuran mahkemeye değil. Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 16.01.2019 tarihli, 2018/6635 E., 2019/711 K. sayılı kararında yerel mahkemenin hükümde “ödenmeyen adli para cezasının kamuya yararlı işte çalıştırmaya çevrileceği” ihtarına yer vermesi kanuna aykırı bulunmuş ve bu ibareler hükümden çıkarılarak karar düzeltilerek onanmıştır. Daireye göre hükümde yapılması gereken ihtar, TCK m.52/4 uyarınca taksitlerden birinin ödenmemesi hâlinde kalanın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen cezanın hapse çevrileceği yönündedir.
Aynı Dairenin 05.12.2018 tarihli, 2018/7107 E., 2018/11708 K. sayılı kararı bu yaklaşımın gerekçesini açıklar. Kararda, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 23.01.2018 tarihli, 2015/962 E., 2018/16 K. sayılı kararına atıfla; 5275 m.106/3’te kamuya yararlı işte çalıştırma tedbirinin ödenmeyen adli para cezasından çevrilerek belirlenen hapis cezası üzerinden kararlaştırılacağına yer verilmesinin, TCK m.52/4’teki hükmün uygulanma imkânını ortadan kaldırmadığı belirtilmiştir. Böylece mahkemenin hapse çevirme ihtarında bulunmasında isabetsizlik görülmemiştir. Bu iki karar birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şudur: hükümde ihtar “hapse çevrilir” biçimindedir; kamuya yararlı işte çalıştırma ise infaz aşamasında savcılık ve denetimli serbestlik eliyle uygulanır.
ADLİ PARA CEZASININ İNFAZ TAKVİMİ
Hapse Çevrilmenin Sınırları ve Sonuçları
5275 m.106/7 uyarınca adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez; birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı geçemez. m.106/8’e göre hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkarılır ya da çalıştırılma sona erer.
m.106/9 iki önemli sonucu düzenler: adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bu infazda koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz; hapse çevrilmiş olmasına rağmen hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adli para cezasıdır. İnfaz edilen hapis veya çalışma, cezayı tamamen karşılamazsa m.106/11 uyarınca kalan kısım için ilam mahallin en büyük mal memuruna verilir ve 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir.
Hükmolunan ceza bir hapis cezası ise ve bu ceza adli para cezasına çevrilmişse tablo farklıdır; buna karşılık doğrudan adli para cezasına hükmedilen dosyalarda yukarıdaki zincir işler. Mahkûmiyetin diğer sonuçları ve ödeme güçlüğü hâlinde başvurulabilecek destekler bakımından adli yardımdan kimlerin yararlanabileceği yazımız yol gösterir.
Taksit talebi, mehil ve mahsup imkânları için iletişime geçebilirsiniz.
Adli para cezasını ödemezsem doğrudan hapse mi girerim?
Hayır. 5275 sayılı Kanun m.106/3 uyarınca ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı Cumhuriyet savcısının kararıyla hapis cezasına çevrilir; ancak infaz doğrudan hapis olarak değil, önce kamuya yararlı bir işte çalıştırma suretiyle yerine getirilir. Hapis, ancak programa uyulmaması hâlinde gündeme gelir.
Kamuya yararlı işte çalışma nasıl hesaplanır?
İki saat çalışma bir gün sayılır. Günlük çalışma süresi en az iki, en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir.
Programa uymazsam ne olur?
5275 m.106/3’ün son cümlesine göre hükümlünün hazırlanan programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin uyarı ve önerilerine uymaması hâlinde, çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.
Bir gün karşılığı adli para cezası ne kadardır?
Türk Ceza Kanunu m.52/2 uyarınca bir gün karşılığı miktar en az 100, en fazla 500 Türk Lirasıdır ve kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Kararda tam gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar ayrı ayrı gösterilir.
Taksitle ödeyebilir miyim?
İki ayrı imkân vardır. Hâkim, hükümle birlikte TCK m.52/4 uyarınca bir yılı aşmamak üzere mehil verebilir veya taksitle ödemeye karar verebilir; taksit süresi iki yılı, taksit sayısı dörtten azını geçemez. Hükümde taksitlendirme yoksa 5275 m.106/6 devreye girer: bir aylık süre içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine kalan kısmın birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir.
Adli para cezasından çevrilen hapis en fazla ne kadar olur?
5275 m.106/7’ye göre adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez. Birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı geçemez.
Çocuklar bakımından durum farklı mıdır?
Evet. 5275 m.106/4 uyarınca çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde bu ceza hapse çevrilemez. Bu takdirde m.106/11 hükmü uygulanır ve kalan tutar 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir.
İlgili Diğer Yazılarımız
- Adli Yardımdan Kimler Yararlanabilir?
- Hastalık Nedeniyle İnfazın Ertelenmesi
- Cezaevi Disiplin Cezasına İtiraz
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak Adıyaman ve Kahta merkezli çalışmalarında ceza hukuku ve infaz hukuku alanlarında da faaliyet göstermektedir. Adli para cezasının taksitlendirilmesi, mahsup ve infaz biçimine ilişkin başvurularda sürelerin takibine özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
