Kısa cevap: Avukatlık sözleşmesinde en çok dört noktaya dikkat edilmelidir: işin kapsamı, ücret, masraflar ve sözleşmenin sona ermesi. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (AK) m.163’e göre sözleşme belli bir hukuki yardımı ve ücreti kapsamalıdır. Yüzde olarak kararlaştırılan ücret dava değerinin %25‘ini aşamaz, asgari ücret tarifesinin altına da inemez. Kapsam yazılmazsa icra takibi ve başka davalar ayrı ücrete tabidir. Hiçbir sözleşme sonuç garantisi içeremez.
Önemli noktalar
- Sözleşme sözlü de kurulabilir, ancak yazılı olmayan anlaşma genel hükümlere göre ispatlanır.
- %25’i aşan ücret kaydı tamamen geçersiz olmaz; %25 tavanında geçerli kalır (AK m.163/2).
- Harç ve giderler iş sahibine aittir; avukat yeterli avans verilmeden masraf yapmak zorunda değildir.
- Karşı tarafa yükletilen vekâlet ücreti kanunen avukata aittir (AK m.164/son).
- Haksız azilde sözleşmedeki ücretin tamamı ödenir; kusurlu avukat azlinde ücret ödenmez.
Bu yazı sözleşmenin şekli ve içeriği üzerinedir. Ücret tutarının hangi etkenlere göre belirlendiğini ceza avukatı ücreti nasıl belirlenir yazımızda, vekâletname işlemlerini ceza davası için vekâletname yazımızda ele aldık.
Kapsamı ve ödeme koşulları belirsiz bir sözleşme, dosya ilerledikçe anlaşmazlık doğurur. Taslağı imzadan önce birlikte gözden geçirmek için iletişime geçebilirsiniz.
Avukatlık Sözleşmesi Nedir, Vekâletnameden Farkı Ne?
Avukatlık sözleşmesi, avukatın belirli bir hukuki yardımı üstlendiği ve iş sahibinin bunun karşılığında ücret ödemeyi kabul ettiği vekâlet ilişkisidir. Vekâletname ise avukatın mahkeme, savcılık ve icra dairesi karşısında müvekkil adına işlem yapabilmesi için verilen temsil belgesidir. İlki iç ilişkiyi, ikincisi dış temsili düzenler.
Noterden alınan vekâletname ücret, kapsam veya masraf hakkında bir şey söylemez; bu konular avukatlık sözleşmesinde yer alır. Avukatlık Kanunu, ücret ve sözleşmeye ilişkin kuralları 163 ile 174. maddeler arasında toplar; kanunun tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Avukatlık Sözleşmesi Yazılı mı Yapılmalı?
Avukatlık sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekle bağlı değildir; ancak yazılı yapılmayan sözleşmenin ispatı ve ücret hesabı müvekkil aleyhine belirsizlik doğurur. AK m.163/1 bu dengeyi şöyle kurar: “Avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Avukatlık sözleşmesinin belli bir hukukî yardımı ve meblâğı yahut değeri kapsaması gerekir. Yazılı olmayan anlaşmalar, genel hükümlere göre ispatlanır.”
Yazılı ücret sözleşmesi bulunmadığında veya ücret kaydı belirsiz ya da geçersiz olduğunda AK m.164/4 devreye girer. Değeri para ile ölçülebilen işlerde ücret, tarifenin altında olmamak koşuluyla davanın kazanılan bölümünün %10’u ile %20’si arasında, avukatın emeğine göre belirlenir. Değeri para ile ölçülemeyen işlerde tarife uygulanır. Ayrıca AK m.171/1’e göre avukat, yazılı sözleşme olmasa bile üstlendiği işi sonuna kadar takip eder.
Sözleşmede Hangi Bilgiler Mutlaka Yer Almalı?
İyi bir avukatlık sözleşmesi, ileride doğabilecek her ücret tartışmasına metnin içinden cevap verir. Kanunun aradığı asgari içerik iki unsurdur: belli bir hukuki yardım ve belli bir ücret. Bunların yanında aşağıdaki başlıkların yazılması, sonradan ispat ve yorum sorunlarını büyük ölçüde ortadan kaldırır.
- Taraflar: Ad, T.C. kimlik numarası, tebligat adresi, telefon ve e-posta.
- İşin tanımı: Dosya numarası, mahkeme veya savcılık, karşı taraf ve uyuşmazlığın konusu.
- Aşamalar: Soruşturma, ilk derece, istinaf, temyiz ve icra aşamalarından hangilerinin dahil olduğu.
- Ücret ve ödeme takvimi: Maktu tutar, yüzde veya ikisinin birleşimi; taksit tarihleri ve KDV durumu.
- Masraf ve avans: Harç, bilirkişi, tebligat ve yol giderlerinin kim tarafından, nasıl karşılanacağı.
- Sona erme: Azil, istifa ve işin anlaşmayla bitmesi hâlinde ücretin akıbeti.
- Tarih, imza ve nüsha: Her tarafta kalacak imzalı asıl nüsha.
Ücret Nasıl Kararlaştırılır, Sınırları Nelerdir?
Avukatlık ücreti, AK m.164/1’e göre avukatın hukuki yardımının karşılığı olan meblağ veya değerdir ve sabit tutar, yüzde ya da ikisinin birleşimi olarak kararlaştırılabilir. Serbestliğin üç kanuni sınırı vardır: yüzde %25’i aşamaz, ücret tarifenin altında olamaz ve dava konusu mal ile hakların bir kısmının aynen avukata ait olacağı yazılamaz.
AK m.164/2’nin ifadesi şöyledir: “Yüzde yirmibeşi aşmamak üzere, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesi avukatlık ücreti olarak kararlaştırılabilir.” Tavanı aşan sözleşme bütünüyle geçersiz olmaz; AK m.163/2 uyarınca kanundaki tavan miktarında geçerlidir. Asgari sınır bakımından AK m.164/4, tarifenin altında vekâlet ücreti kararlaştırılamayacağını ve ücretsiz dava alınırsa durumun baro yönetim kuruluna bildirileceğini öngörür. Güncel tarife tutarları için yukarıda bağlantısı verilen ücret yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek hesap: 400.000 TL’lik bir alacak davası için sözleşmeye “dava değerinin %30’u” yazıldığını varsayalım. %30, 120.000 TL eder; ancak kayıt %25 tavanında geçerli olduğundan avukatın sözleşmeye dayanarak isteyebileceği tutar en fazla 100.000 TL’dir. Aynı davada yazılı ücret sözleşmesi hiç yoksa ve dava tamamen kazanılmışsa ücret, tarifenin altında kalmamak üzere 40.000 TL ile 80.000 TL arasında (%10-%20) belirlenir.
Sözleşme Kanun Yollarını ve İcra Aşamasını Kapsıyor mu?
Avukatlık sözleşmesinin kapsamı, aksi yazılmadıkça yalnız avukatın üstlendiği işle sınırlıdır. AK m.173/1 bunu açıkça düzenler: “Sözleşmede aksine bir hüküm yoksa, kararlaştırılan avukatlık ücreti yalnızca avukatın üzerine almış olduğu işin karşılığı olup, mukabil dava, bağlantı ve ilişki bulunsa bile başka dava ve icra kovuşturmaları veya her türlü hukuki yardımlar ayrı ücrete tabidir.”
Bu kuralın pratik sonucu şudur: dava için yapılan bir sözleşme, kazanılan ilamın icra takibini kendiliğinden kapsamaz; karşı tarafın açtığı karşı dava da ayrı ücreti gerektirir. Ceza dosyalarında soruşturma aşaması için yapılan sözleşmenin kovuşturmayı, istinafı veya temyizi kapsayıp kapsamadığı tartışma konusu olabilir. Bu yüzden “işin tanımı” maddesinde hangi aşamaların dahil olduğu tek tek sayılmalı, dahil olmayanlar için ücretin nasıl belirleneceği de yazılmalıdır.
Masraf ve Avans Kimin Sorumluluğundadır?
Dava ve takip masrafları, avukatlık ücretinden ayrı bir kalemdir ve kanunen iş sahibinin sorumluluğundadır. AK m.173/2’ye göre işin yapılması veya sonucunun alınması için gerekli vergi, resim, harç ve giderler iş sahibine aittir; avukatın bu harcamaları yapabilmesi için iş sahibinin yeterli avans vermesi gerekir. Yolculuk giderleri de anlaşmaya göre ayrıca ödenir.
Sözleşmede masraf avansının tutarı, avansın nasıl belgeleneceği ve dosya bitince artan kısmın iadesi yazılmalıdır. Peşin ödenmesi kararlaştırılan ücret veya avans ödenmezse avukat işe başlamakla yükümlü değildir ve bu nedenle doğacak sorumluluk iş sahibine aittir (AK m.174/3). Avukat ayrıca, ücret ve gider ödenene kadar müvekkil adına aldığı para ve kıymetleri alacağı oranında elinde tutabilir (AK m.166/1).
Karşı Vekâlet Ücreti Kime Aittir?
Karşı vekâlet ücreti, dava sonunda haklı çıkan taraf lehine, tarifeye dayanılarak aleyhine karar verilen tarafa yüklenen avukatlık ücretidir ve AK m.164/son uyarınca avukata aittir. Kanun, bu ücretin iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemeyeceğini, haczedilemeyeceğini de ayrıca belirtir. Yargı mercileri bu ücreti tarifedeki miktardan az ve üç katından fazla belirleyemez (AK m.169).
Müvekkil açısından önemli sonuç, sözleşme ücreti ile karşı vekâlet ücretinin birbirinden ayrı olmasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, avukatın hem sözleşmeyle kararlaştırılan ücreti hem de karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretini talep edebileceğini kabul etmiştir. Sözleşmede bu konuda özel bir düzenleme yapılmışsa, imzadan önce ne söylediği dikkatle okunmalıdır.
Azil veya İstifa Hâlinde Ücret Ne Olur?
Avukatlık sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.512 uyarınca her iki tarafça her zaman tek taraflı sona erdirilebilir; ancak ücretin akıbeti AK m.174’teki özel kurallara göre belirlenir. Kanun üç durumu ayırır: haklı sebep olmadan işi bırakan avukat ücret isteyemez, haksız azledilen avukat ücretin tamamını alır, kusur veya ihmali nedeniyle azledilen avukata ücret ödenmez.
AK m.174/2’nin metni kısadır: “Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez.” Ödeme takvimi bu nedenle erken sona erme ihtimaline göre de okunmalıdır. Azil ve istifanın nasıl yapılacağı, yeni avukatın dosyaya nasıl gireceği gibi usul adımlarını avukat değiştirmek istediğinizde izlenecek usul yazımızda anlattık. Başka bir avukatın dosyaya eklenmesi ise ilk avukatın yazılı muvafakatine bağlıdır (AK m.172).
Avukat Sözleşmede Sonuç Garantisi Verebilir mi?
Avukat, avukatlık sözleşmesinde davanın kazanılacağını, beraat, tahliye veya belirli bir tazminat tutarı elde edileceğini garanti edemez. Avukatın borcu sonuç borcu değil, işi özenle yürütme borcudur. AK m.34, avukatları görevlerini özen ve doğrulukla yerine getirmekle ve Türkiye Barolar Birliğinin (TBB) belirlediği meslek kurallarına uymakla yükümlü tutar.
Sonuç vaadi, TBB Meslek Kuralları ve AK m.55’teki reklam yasağı çerçevesinde de meslek dışı bir tutumdur. Bundan ayrı olarak ücretin bir kısmının sonuca bağlanması mümkündür: AK m.163/1, kanuna aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeleri geçerli sayar. Yani “dava kazanılırsa ek ücret” kaydı yazılabilir; ama “dava kazanılacaktır” vaadi yazılamaz ve yazılsa bile müvekkile hukuki bir güvence sağlamaz.
İmzadan Önce Hangi Adımlar İzlenmeli?
Avukatlık sözleşmesinin imzalanması, ilk görüşmeden sonra birkaç kısa adımla tamamlanan bir süreçtir. Her adımın amacı, kapsam ve ücret konusunda tarafların aynı şeyi anladığından emin olmaktır; sıra her tür dava için uygulanabilir.
AVUKATLIK SÖZLEŞMESİ İMZALAMADAN ÖNCE
Dosyanın başka şehirde görülmesi hâlinde yolculuk giderlerinin sözleşmeye nasıl yazılacağını avukat başka şehirdeki dosyaya bakabilir mi yazımızda açıkladık.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Avukatlık ücreti uyuşmazlıkları, çoğunlukla sözleşmenin imza anında yeterince okunmamasından ve kapsam, yüzde ya da masraf gibi temel hükümlerin boş veya belirsiz bırakılmasından doğar. Sık görülen hatalar şunlardır:
- Kapsamı “dava” diye bırakmak: İcra takibi, karşı dava ve kanun yolları yazılmadığında AK m.173/1 gereği ayrı ücret doğar.
- Yüzdenin neye uygulanacağını yazmamak: Dava değeri mi, hüküm altına alınan miktar mı, tahsil edilen tutar mı belirtilmezse hesap tartışmalı hâle gelir.
- Masrafı ücretin içinde sanmak: Harç ve bilirkişi gideri kanunen ayrı kalemdir.
- Asıl nüshayı almamak: Fotokopi, usul hukuku anlamında senet sayılmaz; inkâr hâlinde ispat güçleşir.
Yargıtay Kararları Ne Diyor?
Haksız azilde ücretin tamamı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 29.03.2017 tarihli, 2017/772 E., 2017/564 K. sayılı kararında, AK m.174’e göre haksız azledilen vekilin avukatlık ücretinin ücret sözleşmesinde kararlaştırılan ücretin tamamı olduğu belirtildi. Sözleşme yoksa veya ücret hükmü geçersizse tarifeye göre hesaplanan ücretin ödeneceği, avukatın ayrıca karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretini de talep edebileceği açıklandı.
%25 tavanı ve asıl nüsha: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 12.04.2021 tarihli, 2020/5185 E., 2021/3943 K. sayılı kararında, dava değerinin %30’u olarak kararlaştırılan ücretin %25 oranında geçerli olduğu kabul edildi. Daire ayrıca fotokopi sözleşmenin senet sayılmadığını, asıl nüsha sunulamaz veya imza müvekkile ait çıkmazsa ücretin AK m.164/4’teki oranlara göre belirleneceğini belirterek kararı bozdu.
Dava ve icra ayrı ücret: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 24.09.2024 tarihli, 2023/2699 E., 2024/2515 K. sayılı kararında, geçerli bir ücret sözleşmesi bulunmayan dosyada avukatın AK m.173 gereği hem takip ettiği dava hem de ilamın icra takibi için ayrı ücrete hak kazandığı kabul edildi. Dava ücretinin ise icrada tahsil edilen tutar üzerinden değil, ilamla hükmedilen değer üzerinden hesaplanması gerektiği gerekçesiyle karar bozuldu.
Kapsam, masraf veya azil hâlinde ücret konusunda tereddüt yaşıyorsanız, elinizdeki sözleşmeyi incelemek ve seçenekleri konuşmak için ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Avukatlık sözleşmesi noterde yapılmak zorunda mı?
Hayır. Avukatlık Kanunu m.163 sözleşmenin serbestçe düzenleneceğini söyler ve noter şartı aramaz. Taraflarca imzalanan yazılı sözleşme yeterlidir; her tarafın imzalı bir asıl nüsha alması ispat bakımından önemlidir.
Sözlü yapılan avukatlık sözleşmesi geçerli mi?
Geçerlidir, ancak yazılı olmayan anlaşmalar genel hükümlere göre ispatlanır (AK m.163/1). Yazılı ücret sözleşmesi yoksa ücret, değeri para ile ölçülebilen işlerde tarifenin altında olmamak üzere kazanılan kısmın %10-%20’si arasında belirlenir (AK m.164/4).
Avukat ücretin tamamını peşin isteyebilir mi?
Ödeme zamanı tarafların anlaşmasına bırakılmıştır. Sözleşmede peşin ödenmesi kararlaştırılan ücret ödenmezse avukat işe başlamak zorunda değildir ve bundan doğan sorumluluk iş sahibine aittir (AK m.174/3).
Davayı kaybedersem avukata ücret öder miyim?
Sözleşme ücreti kural olarak sonuca bağlı değildir; avukat sonucu değil işin özenle yürütülmesini üstlenir. Ücretin bir kısmının davanın sonucuna bağlanması kanuna aykırı olmayan şarta bağlı sözleşme olarak geçerlidir (AK m.163/1); bunun nasıl kurulduğu sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Karşı taraftan alınan vekâlet ücreti müvekkile mi verilir?
Hayır. Dava sonunda tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenen vekâlet ücreti AK m.164/son uyarınca avukata aittir; iş sahibinin borcu nedeniyle takas, mahsup ve haciz edilemez. Bu ücret, sözleşmeyle kararlaştırılan ücretten ayrı bir kalemdir.
Avukatımı azledersem ödediğim ücreti geri alabilir miyim?
Azil haklı bir nedene, yani avukatın kusur veya ihmaline dayanıyorsa ücret ödenmez (AK m.174/2). Haksız azilde ise ücretin tamamı ödenir. Haklı bir sebep olmaksızın işi bırakan avukat da hiçbir ücret isteyemez ve peşin aldığını geri verir (AK m.174/1).
Avukatlık ücreti alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?
Türk Borçlar Kanunu m.147/5 uyarınca vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir. Avukatın sözleşmeden doğan ücret alacağı bu madde kapsamında değerlendirilir.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı avukat olarak Adıyaman ve Kahta’da ceza, aile, icra ve tazminat dosyaları yürütmektedir. Müvekkille kurulan her vekâlet ilişkisinde kapsamın, aşamaların ve masraf avansının yazılı sözleşmede açıkça belirlenmesine ve sonuç vaadi içermeyen bir bilgilendirme yapılmasına özen göstermektedir. Ceza dosyalarına ilişkin genel bilgi için Kahta ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
