Kısa cevap: Görüşme hakkı üç katmanlıdır. Yakın aile — eş, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, vasi veya kayyım — belgelendirmek koşuluyla haftada bir kez görüşebilir. Bunun yanında kuruma kabulde bildirilen en fazla üç kişi ziyaret edebilir. Üçüncü katman ise müdafi görüşmesidir ve bu, diğerlerinden tamamen ayrı bir rejime tâbidir: 5275 m.114/5 uyarınca hiçbir suretle engellenemez ve kısıtlanamaz.
Bir uyarıyla başlamak gerekir: aşağıdaki süre ve usuller kanun ve yönetmelik düzeyindeki çerçeveyi gösterir. Gün, saat ve sıra uygulaması her ceza infaz kurumunda o kurumun kendi düzenine göre belirlenir ve zaman zaman değişir. Yola çıkmadan önce ilgili kurumdan güncel bilgi alınması gerekir.
Görüşme yasağı veya kısıtlaması hakkında bize ulaşabilirsiniz.
Birinci Katman: Ziyaret
Dayanak 5275 m.83’tür. Maddenin birinci fıkrası iki ayrı ziyaretçi grubu kurar.
Yakın hısımlar. Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ziyaret edilebilir. Buradaki “belgelendirme”, akrabalık bağının nüfus kaydıyla ortaya konulması anlamına gelir.
Üç kişilik liste. Bunun yanında hükümlü, kuruma kabulünde — zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere — ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından da ziyaret edilebilir. Bu liste, akraba olmayan yakınlarla görüşmenin tek yoludur.
Süre. Ziyaret yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde yapılır. Çocuk hükümlüler bakımından 2013 yılında eklenen cümle uyarınca süre bir saatten az, üç saatten fazla olmamak üzere belirlenir.
Liste dışı kişiler. m.83/2 uyarınca birinci fıkrada belirtilenler dışındaki kimselerin ziyaretine Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilir.
Tutuklulara özgü kural. m.114/2 uyarınca tutuklular kurumun genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi kabul edebilir; ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir ya da kısıtlayabilir. Yani tutuklu bakımından ziyaret, dosyanın durumuna bağlı olarak sınırlandırılabilir.
İkinci Katman: Telefon ve Mektup
Telefon. 5275 m.66/1 uyarınca kapalı kurumlardaki hükümlüler, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görüşme yapabilir; görüşme idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Bu hak tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. Açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde ise m.66/2 uyarınca ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapılabilir.
Tutuklularda rejim farklıdır: m.114/3 uyarınca yazılı haberleşme ile telefon görüşmeleri soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemece kısıtlanabilir. Dolayısıyla kısıtlama yetkisi kurum idaresinde değil, yargı makamındadır.
Acil hâller. m.66/3 uyarınca altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerin ölüm, ağır hastalık, salgın hastalık veya doğal afet hâllerinde hükümlüler kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır; görüşmeler tutanakla belgelenir ve tutanaklar özel bir dosyada saklanır.
Cep telefonu yasağı. m.66/4 uyarınca hükümlüler açık ve kapalı kurumlarda ve çocuk eğitimevlerinde araç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamazlar.
Üç Katman
Yargı Kararları Ne Diyor?
Ziyaretçi listesi talebinin reddi gerekçelendirilmek zorundadır. Anayasa Mahkemesi, Nail Yerlikaya başvurusu (B. No: 2018/35854, 18/11/2020) kararında; üç kişilik ziyaretçi listesine nişanlısını eklemek isteyen başvurucunun talebinin kolluk araştırmasına dayanılarak reddedildiği olayda, idare ve derece mahkemesi kararlarında söz konusu kişinin kurum güvenliği yönünden nasıl bir sakınca oluşturduğunun hiçbir biçimde açıklanmadığını tespit etmiştir. Karara göre yalnızca “anılan suç isnadı nedeniyle yargılanıyor olmak” tek başına risk kabulü için yeterli gerekçe değildir. Mahkeme ayrıca, Ziyaret Yönetmeliği’ndeki altmış günlük sürenin hak düşürücü değil düzenleyici süre olarak yorumlanması gerektiğini — aksi yorumun kişinin kurumda kaldığı süre boyunca ziyaretçi belirleme hakkından yararlanamaması sonucunu doğurduğunu — vurgulayarak özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ve 6.000 TL manevi tazminata karar vermiştir.
Eşlerin ikisi de tutukluysa asgari iletişim sağlanmak zorundadır. Mehmet Fatih Göksan başvurusu (B. No: 2017/23048, 18/6/2020) kararında; farklı ceza infaz kurumlarında tutuklu bulunan eşlerin telefonla görüştürülmemesi, “ankesörlü telefonların güvenlik sebebiyle verilmediği ve mektupla haberleşme imkânının bulunduğu” gerekçesiyle reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi; devletin her durumda asgari bir iletişim kurulmasını sağlamak zorunda olduğunu, teknik veya fizikî olanaksızlığın gerekçe gösterilemeyeceğini ve yalnız mektupla haberleşmenin istisnai durumlar dışında aile ilişkisini sürdürmeye uygun bir vasıta sayılamayacağını belirtmiş; yaklaşık iki yıl süren bu durumda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ve 10.000 TL manevi tazminata karar vermiştir.
Bu iki karar, ret kararlarının sorgulanabilir olduğunu göstermektedir: ziyaret veya telefon talebinin reddi somut bilgilere dayalı olarak açıklanmak zorundadır. Mevzuat ve kararlar Yargı PRO üzerinden tam metinden doğrulanmıştır.
Şikâyet başvurusunun hazırlanması için destek alabilirsiniz.
İzlenecek Yol
GÖRÜŞME SÜRECİNDE İZLENECEK YOL
Üç Pratik Uyarı
Birincisi, üç kişilik liste geç bildirilse de hak kaybolmaz. Anayasa Mahkemesi kararlarında yönetmelikteki altmış günlük sürenin düzenleyici nitelikte olduğu ve hak düşürücü sayılamayacağı kabul edilmektedir. Talebin yalnız süre gerekçesiyle reddedilmesi, özel hayata saygı hakkı ile kamu güvenliği arasındaki dengeyi bozar.
İkincisi, kayıt ve dinleme yetkisi vardır. m.66/1 uyarınca telefon görüşmesi idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Ayrıca 2021 yılında eklenen m.83/4 uyarınca belirli suç gruplarından mahkûm olan veya tehlikeli hâlde bulunan hükümlülerin görüşmeleri, önceden bilgilendirilmek suretiyle dinlenebilir ve kaydedilebilir; bu kayıtlar amacı dışında kullanılamaz ve soruşturmaya konu edilmemişse en geç bir yıl sonunda silinir.
Üçüncüsü, müdafi görüşmesini diğerleriyle karıştırmamak gerekir. m.114/5 nettir: tutuklunun müdafii ile haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesinde temas ve görüşmelerine hiçbir suretle engel olunamaz ve kısıtlamalar konulamaz. m.114/4 uyarınca ayrıca her dereceden kurum görevlisi müdafi seçimi konusunda tutukluya tavsiyede bulunamaz.
Sonuç ve Değerlendirme
Tutuklu yakınıyla görüşme, kanunun çizdiği üç ayrı rejim içinde yürür: yakın hısım ziyareti, üç kişilik liste ve müdafi görüşmesi. Bunlara telefon ve mektup eklenir. Pratikte en çok karşılaşılan sorun ret kararlarıdır — ziyaretçi listesine ekleme talebinin reddi ya da telefon görüşmesinin sağlanmaması. Anayasa Mahkemesi kararları bu noktada açık bir ölçüt getirmektedir: ret, somut bilgilere dayalı ve ilgili-yeterli gerekçeyle açıklanmak zorundadır; teknik olanaksızlık veya yalnız mektup imkânının bulunması yeterli gerekçe değildir. Kurum uygulamalarının değişebileceği gözetilerek, her ziyaret öncesinde güncel bilginin kurumdan alınması gerekir.
Tutuklu yakınınızın duruşmaya SEGBİS yerine bizzat getirilmesinin nasıl istenebileceğini SEGBİS ile duruşmaya katılım yazımızda ele aldık.
İlgili Diğer Yazılarımız
Müdafi ve vekil ayrımı için Müdafi ile vekil arasındaki fark nedir?, tutuklamaya itiraz için Tutuklama kararına itiraz nasıl ve ne kadar sürede yapılır?, kurum türleri için Açık cezaevine geçiş şartları nelerdir?, infazın başlangıcı için Ceza kesinleştikten sonra infaz süreci nasıl başlar?, bölgesel destek için Kahta tutuklama itiraz avukatı yazılarımızı inceleyebilirsiniz. 5275 sayılı Kanun’un güncel tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tutuklu yakınımla kim görüşebilir?
5275 m.83/1 uyarınca belgelendirmek koşuluyla eş, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasi veya kayyım haftada bir kez görüşebilir. Ayrıca kuruma kabulde ad ve adresleri bildirilen en fazla üç kişi de ziyaret edebilir. Bunların dışındaki kişilerin ziyaretine Cumhuriyet başsavcılığı yazılı izin verebilir.
Görüşme ne kadar sürer?
5275 m.83/1 uyarınca ziyaret, yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde yapılır. Çocuk hükümlüler için süre bir saatten az, üç saatten fazla olmamak üzere belirlenir.
Açık ve kapalı görüş ne demek?
5275 m.83/3 uyarınca görüşlerin koşul ve süreleri Adalet Bakanlığınca hazırlanan yönetmelikle kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yaptırılır. Kapalı görüşte cam bölme ardından, açık görüşte ise aynı ortamda görüşme yapılır.
Ziyaret yasaklanabilir mi?
5275 m.114/2 uyarınca tutuklular kurumun genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi kabul edebilir; ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir ya da kısıtlamalar koyabilir.
Telefon görüşmesi hakkı var mı?
Vardır, ancak kısıtlanabilir. 5275 m.66/1 uyarınca kapalı kurumdaki hükümlüler idarenin kontrolündeki ücretli telefonlarla görüşme yapabilir; görüşme idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Tutuklularda ise m.114/3 uyarınca telefon görüşmeleri soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemece kısıtlanabilir.
Ölüm veya ağır hastalık hâlinde ne olur?
5275 m.66/3 uyarınca açık ve kapalı kurumlardaki hükümlüler altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerinin ölüm, ağır hastalık, salgın hastalık veya doğal afet hâllerinde kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır; görüşmeler tutanakla belgelenir.
Müdafi görüşmesi de bu kurallara tâbi mi?
Hayır, ayrıcalıklıdır. 5275 m.114/4 ve m.114/5 uyarınca tutuklu istediği müdafii seçme ve görevlendirme hakkına sahiptir; müdafii ile olan haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesinde temas ve görüşmelerine hiçbir suretle engel olunamaz ve kısıtlamalar konulamaz.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Mustafa Şahin, Adıyaman Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku ve infaz hukuku alanlarında da faaliyet göstermektedir. Görüşme dosyalarında kısıtlama kararının kaynağının tespiti, ret gerekçelerinin denetlenmesi ve infaz hâkimliğine şikâyet sürelerinin takibi gibi hususlara özen gösterilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
